Доспаться
(Dospatsya)- Sataşmak, takılmak suretiyle başına iş açmak, kendine bela çekmek: Birine veya bir şeye sürekli laf sokarak, kusur bularak, provoke ederek veya aşırı ısrarcı davranarak kendisi için olumsuz bir durum yaratmak.
1. Örnek Cümle:- Ну что, доспался до этого? Теперь сиди и расхлёбывай. [nu şto, das-pat'-sya da e-ta-va? tyepyer' si-di i ras-hlyo-by-vay]
- Eee, bu duruma kadar kafayı sike sike geldin mi? Şimdi otur ve sonuçlarına katlan.
2. Örnek Cümle:- Ты так доспался до начальства, что тебя скоро уволят. [tı tak das-pat'-sya da na-çal'-stva, şto ti-bya ska-ra u-vo-lyat]
- Patronlara o kadar siktir ettin ki, yakında seni kovacaklar.
3. Örnek Cümle:- Не доспался бы ты до какой-нибудь беды, постоянно всем доёбываясь. [nye das-pat'-sya bı tı da ka-koy-ni-bud' be-dı, pas-ta-yan-na fsem da-yo-by-va-yes']
- Herkese durmadan takılarak, kafasını sike sike başına bir iş açma.
- Sikerek bir noktaya ulaşmak / Sikerek kendine bela açmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Доспаться
Latin Transkripsiyonu: Dospatsya
Okunuşu ve Vurgu: [das-pat'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Kelimenin standart dildeki kökeni 'uyumak' anlamına gelen спать [spat'] fiiline dayanır. До- ön eki 'bir şeyi tamamlamak', 'bir noktaya ulaşmak' anlamı katarken, -ся soneki dönüşlülük veya edilgenlik belirtir. Dolayısıyla, доспаться standart anlamda 'yeterince uyumak', 'uykusunu almak' anlamına gelir. Ancak Rusça argo ve küfür dilinde bu kelime, 'birine veya bir şeye takılarak başına iş açmak', 'sürekli sataşarak istenmeyen bir duruma düşmek' anlamındaki доебаться [da-ye-bat'-sya] fiilinin ironik bir alternatifi veya ses benzerliğinden türemiş bir argo kullanımını temsil eder. Bu, kelimenin orijinal anlamından tamamen farklı, küfür kökenli bir anlama doğru semantik bir kaymayı gösterir ve Rus argosunun yaratıcılığının bir örneğidir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Доспаться fiilinin argo kullanımı, Rus sokak dilinde ve gayri resmi konuşmalarda kişinin kendisini, sürekli birilerine veya bir şeylere takarak, ilişerek, durmadan eleştirerek veya tahrik ederek olumsuz bir duruma düşürmesini ifade eder. Bu kullanım, genellikle kişinin kendi hatası veya aşırı ısrarcı, rahatsız edici tavırları sonucunda kötü bir sonuca varmasını vurgular. Argo bağlamında, bu kelime 'fazla ileri gitmek', 'kaşınmak', 'belayı üzerine çekmek' gibi anlamlara gelir. Toplumda 'dilin kemiği yok' ve 'ağızdan çıkan lafın geri dönüşü olmaz' gibi düşüncelerin yansıması olarak, sözlü taciz veya sürekli eleştirinin kişiyi ne denli zor duruma sokabileceğini mizahi ve kaba bir dille ifade etme biçimidir. Özellikle Sovyet sonrası dönemde, dilin serbestleşmesiyle birlikte bu tür kelime oyunları ve ironik kullanımlar yaygınlaşmıştır.