Запор
(Zapor)- Kabızlık (Tıbbi / Gündelik Kullanım): Bağırsakların düzensiz ve zorlu çalışması durumu.
1. Örnek Cümle:- У меня уже третий день запор, надо купить лекарство. [u mi-nya u-je trye-tiy dyen' za-por, na-da ku-pit' li-karst-va]
- Üç gündür kabızım, ilaç almam gerekiyor.
- Zaporojets Marka Otomobil (Sovyet ve Rus Otomobil Argosu): Sovyet döneminden kalma, sık sık arızalanan Zaporojets arabalarına takılan alaycı isim.
1. Örnek Cümle:- Дед до сих пор в гараже свой старый запор чинит. [dyed da sih por v ga-ra-je svoy sta-rıy za-por çi-nit]
- Dedem hâlâ garajda kendi eski Zaporojets'ini tamir ediyor.
2. Örnek Cümle:- Этот запор посреди дороги заглох и заблокировал весь проезд. [etat za-por pa-sri-di da-ro-gi zag-loh i zab-la-ki-ra-val vyes' pra-yezd]
- Bu külüstür (Zaporojets) yolun ortasında stop etti ve tüm geçişi tıkadı.
- Zihinsel / Yaratıcı Tıkanıklık (Mecazi Argo): Fikir üretememe, odaklanamama veya yazamama durumu.
1. Örnek Cümle:- У меня творческий запор, за целый день ни одной строчки не написал. [u mi-nya tvor-çis-kiy za-por, za tselıy dyen' ni ad-noy stroç-ki ni na-pi-sal]
- Yaratıcı tıkanıklık (zihin kabızlığı) yaşıyorum, bütün gün tek bir satır bile yazamadım.
- Sürgü, kilit, engel veya kabızlık
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запор
Latin Transkripsiyonu: Zapor
Okunuşu ve Vurgu: [za-por]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Kelime, Proto-Slavca yazılışından gelen ve modern Rusçada kilitlemek, kapatmak, engellemek anlamlarına gelen запирать [zi-pi-rat'] fiilinden türetilmiştir. Tarihsel gelişim sürecinde ilk olarak kapı mandalı, sürgü, kilit veya geçişi engelleyen her türlü fiziksel bariyer anlamında kullanılmıştır. Daha sonra tıp dilinde bağırsak hareketlerinin tıkanması, yani dışkının vücutta bloke olması durumunu (kabızlık) tanımlamak için kullanılmaya başlanmıştır. Günümüz Rusçasında hem fizyolojik tıkanıklığı hem de mecazi engelleri ifade eden geniş bir kullanım alanına sahiptir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Gündelik dilde kabızlık anlamına gelen запор [za-por], Rus sokak kültüründe ve sosyoekonomik tarihte iki önemli mecazi anlama daha sahiptir. Birincisi, Sovyetler Birliği döneminde üretilen ve halk arasında ucuzluğu, kalitesizliği ve sık sık yolda kalmasıyla bilinen efsanevi otomobil markası Запорожец [za-pa-ro-jets] için kullanılan popüler kısaltmadır. Bu otomobil, isminin fonetik benzerliği ve sürekli yolda bloke olup kalması (bir nevi tıkanması) nedeniyle halk arasında doğrudan "Запор" [za-por] lakabıyla anılmıştır. İkincisi ise zihinsel ve yaratıcı süreçlerdeki tıkanıklıkları ifade eden entelektüel argodur. Özellikle yazarlar, akademisyenler veya sanatçılar arasında yeni bir fikir üretememe durumunu mizahi bir dille eleştirmek için "zihin kabızlığı" anlamında kullanılır. Ayrıca hapishane ve suç jargonu olan феня [fe-nya] içinde, hücre kapılarındaki ağır sürgüleri ve kilit mekanizmalarını tanımlamak için de tarihsel kökenine uygun olarak tercih edilmektedir.
4. KAYNAKÇA
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского argо (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).