Закакаться
(Zakakatsya)- Altına sıçmak (Fiziksel anlamda): Kendini veya elbiselerini dışkı ile kirletmek.
1. Örnek Cümle:- Ребёнок опять закакался до самых ушей. [ri-byo-nak a-pyat' za-ka-kal-sa da sa-mıh u-şey]
- Çocuk yine kulaklarına kadar altına sıçmış.
- Sıçıp batırmak / Rezil olmak (Mecazi): Bir işte feci şekilde başarısızlığa uğramak, durumu berbat etmek.
1. Örnek Cümle:- На экзамене он полностью закакался, не смог ответить ни на один вопрос. [na ek-za-mi-ni on pol-nas-tyu za-ka-kal-sa, ni smog at-ve-tit' ni na a-din va-pros]
- Sınavda tamamen sıçıp batırdı, tek bir soruya bile cevap veremedi.
2. Örnek Cümle:- Наш проект закрыли, мы конкретно закакались. [naş pra-ekt zak-rı-li, mı kan-kret-na za-ka-ka-lis']
- Projemiz iptal edildi, resmen sıçıp batırdık.
- Korkup geri adım atmak / Tırsmak (Korkudan altına sıçmak): Tehlikeli bir durumda cesaretini kaybetmek, korkup kaçmak.
1. Örnek Cümle:- Когда дело дошло до драки, он сразу закакался и убежал. [kag-da dye-la daş-lo da dra-ki, on sra-zu za-ka-kal-sa i u-bi-jal]
- Kavga aşamasına gelindiğinde hemen altına sıçtı ve kaçtı.
- Altına sıçmak / Kendini kakaya bulamak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Закакаться
Latin Transkripsiyonu: Zakakatsya
Okunuşu ve Vurgu: [za-ka-ka-tsa]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Rusçada çocuk dilinde ve gündelik konuşmada "kaka yapmak" anlamına gelen какать [ka-kat'] fiilinden türemiştir. Bu fiilin kökeni Proto-Slavca dâhil birçok Hint-Avrupa dilinde benzer seslerle (örneğin Latince cacare) yer alan çocuksu ses yansımalı (onomatopeik) yapılara dayanır. Kelimenin başına gelen за- [za-] öneki, eylemin tamamlandığını, sınırına ulaştığını veya bir şeyin tamamen o eylemle kaplandığını (bu bağlamda kirletildiğini) belirtir. Sona gelen dönüşlülük eki -ся [-sya] ise eylemin kişinin kendisine yönelik olduğunu gösterir. Kelime, kaba sokak dilindeki ağır küfürlerden olan обосраться [aba-srat-sa] (altına sıçmak) fiilinin daha hafif, çocuksu ve alaycı bir örtmecesi (eufemizm) olarak doğmuştur.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus argosunda çocuksu dil ögelerinin yetişkinler tarafından kaba veya alaycı bağlamlarda kullanılması sık rastlanan bir dil oyunudur. Закакаться [za-ka-ka-tsa] kelimesi, bir yetişkinin fiziksel olarak altına kaçırmasını ifade edebileceği gibi, asıl olarak mecazi anlamda kullanılır. Sosyal, profesyonel veya kişisel bir durumda feci şekilde başarısız olmak, rezil duruma düşmek ya da bir tehlike karşısında korkup tırsmak anlamlarına gelir. Karşı tarafa doğrudan ağır bir küfür yöneltmek yerine, onu çocuksu bir dille aşağılayarak "altına pislemiş bir bebek" konumuna düşürmek amacıyla tercih edilir. Bu kullanım, muhatabı küçümseme, acizliğini yüzüne vurma ve otoritesini sarsma işlevi görür. Rus okul folklorunda, gençlik argosunda ve günlük sokak diyaloglarında alaycı tınısı nedeniyle sıkça kendine yer bulur.
4. KAYNAKÇA
- Belousov, A. F. (1998). Русский школьный фольклор (Rus Okul ve Sokak Folkloru).
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).
- Sannikov, V. Z. (1999). Русский язык в зеркале языковой игры (Dil Oyunlarının Aynasında Rus Dili).