Забздеть
(Zabzdet')- Sessizce gaz çıkarmak (Fizyolojik kaba anlam): Ortamda ses çıkarmadan, gizlice yellenmek.
1. Örnek Cümle:- Кто-то в комнате забздел, дышать невозможно. [kto-ta f kom-na-ti za-bzdyel, dı-şat' ni-vaz-moj-na]
- Odada biri sessizce osurdu, nefes almak imkansız.
2. Örnek Cümle:- Не надо здесь забздевать, выйди на улицу. [ni na-da zdes' za-bz-di-vat', vıy-di na u-li-tsu]
- Burada osurup durma, sokağa çık.
- Korkmak, tırsmak, götü yememek (Mecazi kaba argo): Bir durum karşısında cesaretini yitirmek, geri adım atmak.
1. Örnek Cümle:- Он сначала согласился пойти с нами, а в последний момент забздел. [on sna-ça-la sa-gla-sil-sya pay-ti s na-mi, a f pas-lyed-niy ma-myent za-bzdyel]
- Önce bizimle gelmeyi kabul etti, ama son anda tırstı.
2. Örnek Cümle:- Не забздишь перед начальником это сказать? [ni za-bzdiş pye-red na-çal-ni-kam e-ta ska-zat']
- Bunu müdürün yüzüne söylemeye götün yer mi?
- Sessizce gaz çıkarmak / Osurmak / Korkmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Забздеть
Latin Transkripsiyonu: Zabzdet'
Okunuşu ve Vurgu: [za-bzdyet']
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Rusçada kaba halk diline ait olan bu fiil, Proto-Slavca kökenli *bzděti (sessizce yellenmek, gaz çıkarmak) kelimesinden türetilmiştir. Hint-Avrupa dil ailesindeki ses taklitçi (yansıma) *bzes- köküyle akrabadır. Latince pēdere ve Antik Yunanca βδέω (bdeo) fiilleriyle ortak bir tarihsel kökene sahiptir. Kelimenin başına gelen за- [za-] öneki, eylemin başlangıcını veya o duruma geçişi (inchoative) ifade eder. Tarihsel süreçte fiziksel bir eylemi anlatan kelime, zamanla korku anında yaşanan fizyolojik gevşemeye atıfla argoda mecazi bir anlam kazanmıştır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus sokak argosunda ve kaba dilde (Mat) oldukça yaygın bir kullanıma sahiptir. İki ana anlamsal boyutu vardır: İlki, sosyal ortamlarda gizlice ve sessizce gaz çıkarma eylemidir ki bu durum Rus kültüründe de büyük bir görgüsüzlük ve ayıp olarak kabul edilir. İkinci ve günümüz sosyokültürel bağlamında çok daha sık karşılaşılan anlamı ise "korkmak, tırsmak, cesaret edememek"tir. Bu mecaz, korku anında kişinin kontrolünü kaybedip "altına kaçırması" veya "götünün yememesi" fikri üzerine kuruludur. Özellikle gençlik gruplarında, sokak çetelerinde ve askeri hiyerarşide bir erkeğin korkaklığını yüzüne vurmak, onu manipüle etmek veya gaza getirmek için "korktun mu?" anlamında bir meydan okuma sözü olarak kullanılır. Kriminal argoda (Fenya) ise otoriteye boyun eğen veya zor durumdan kaçan kişileri aşağılamak için tercih edilir.
4. KAYNAKÇA
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского argо (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.