Бздеть
(Bzdet')- Sessizce yellenmek, gaz çıkarmak (fıslatmak): İstenmeyen kokulu gaz salınımını sessizce gerçekleştirme eylemi.
1. Örnek Cümle:- Кто-то в автобусе тихо бздит, дышать нечем. [kto-ta v af-to-bu-se ti-ha bz-dit, dı-şat' nye-çem]
- Otobüste biri sessizce yelleniyor, nefes alınmıyor.
2. Örnek Cümle:- Не бзди в комнате, выйди на улицу. [nye bz-di f kom-na-tye, vıy-di na u-li-tsu]
- Odada fıslatıp durma, dışarı çık.
- Korkmak, tırsmak, cesaret edememek (Götü yememek): Bir tehlike, risk veya zor durum karşısında korkaklık göstermek.
1. Örnek Cümle:- Да ладно тебе, не бзди, прорвёмся! [da lad-na tye-bye, nye bz-di, prar-vyom-sya]
- Hadi ama, tırsma, hallederiz!
2. Örnek Cümle:- Он забздел в последний момент и не пришёл. [on zabz-dyel f pas-led-niy ma-ment i ni pri-şol]
- Son anda götü yemedi ve gelmedi.
- Sessizce yellenmek / Gaz çıkarmak
- Korkmak / Tırsmak / Götü yememek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Бздеть
Latin Transkripsiyonu: Bzdet'
Okunuşu ve Vurgu: [bz-det']
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Eski Rusça ve Proto-Slavca kökenli bir kelimedir. Proto-Slavca rekonstrüksiyonu *bzděti şeklindedir ve doğrudan 'yellenmek' (özellikle sessizce gaz çıkarmak) anlamına gelir. Hint-Avrupa dil ailesinin diğer üyelerinde de benzer köklere rastlanır; örneğin Litvancada bezdė́ti, Latince pēdere ve Yunanca βδέω (bdeō) aynı kökten türemiştir. Kelimenin kökeni, insan vücudunun fizyolojik bir fonksiyonunu ses taklidi (yansıma) yoluyla tanımlayan çok eski bir tabana dayanır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Kelime tarihsel olarak kaba halk dilinin (prostorečie) bir parçasıyken, modern Rusçada hem kaba fizyolojik bir eylemi tanımlamakta hem de argo düzleminde mecazi bir anlamda kullanılmaktadır. Rus argo sisteminde korku ile fiziksel reaksiyonlar (özellikle sindirim sisteminin uyarılması) arasında kurulan sosyo-psikolojik ilişki sonucunda, kelime ikinci bir anlam kazanarak 'korkmak, tırsmak, cesaret edememek' anlamlarında kullanılmaya başlanmıştır. Bu anlamsal kayma, Türkçe argosundaki 'götü yememek' veya 'altına sıçmak' deyimleriyle paralel bir mantık taşır. Bu kökten türetilen бздун [bzdun] (korkak, tırsık), бздиловато [bzdilovato] (korkutucu) ve забздеть [zabzdet'] (korkup vazgeçmek, tırsmak) gibi türevler günlük sokak dilinde, askerlik jargonunda ve gençlik argosunda son derece yaygındır.
4. KAYNAKÇA
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского argо (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.