1. KELİME VE FONETİK

Kiril Yazılışı: Вымандяриться
Latin Transkripsiyonu: Vımandyaritsya
Okunuşu ve Vurgu: [vı-man-dya-rits-sya]

2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)

Bu fiil, Rusçadaki en kaba ve müstehcen küfür köklerinden biri olan манда [man-da] (kadın cinsel organı anlamına gelir) kelimesinden türemiştir. Fiilin başında yer alan вы- [vı-] ön eki, bir eylemin tamamlandığını veya bir yerden dışarı doğru hareket etmeyi ifade ederken, sonundaki -ся [-sya] eki ise fiilin dönüşlü olduğunu, yani eylemin öznenin kendisi üzerinde gerçekleştiğini veya öznenin eylemi kendi çabasıyla gerçekleştirdiğini gösterir. Bu yapısal analiz, Plutser-Sarno (2005) tarafından incelenen müstehcen kelimelerin anatomisiyle örtüşmektedir. Kelimenin kökenindeki манда [man-da] unsuru, Vasmer'in (1986) detaylı etimolojik analizlerinde doğrudan yer almasa da, Rus dilinin argo katmanında bu türden köklerin üretkenliği Elistratov (2000) ve Mokienko & Nikitina (2000) gibi kaynaklarda açıklanmıştır. Bu etimolojik yapı, kelimenin sıradan bir “çıkmak” veya “kurtulmak” fiilinden çok daha öte, kaba ve küstahça bir anlam taşıdığının temelini oluşturur.

3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE

Вымандяриться [vı-man-dya-rits-sya] kelimesi, standart Rusçada karşılığı olan выбраться [vı-brat-sya] (kurtulmak, sıyrılmak) veya выйти [vıy-ti] (çıkmak) fiillerine göre çok daha kaba, argo ve agresif bir tona sahiptir. Küfürlü kökeni nedeniyle, bu kelime günlük dilde ve özellikle yeraltı jargonunda, yani феня [fe-nya] argosunda, bir yerden veya zor bir durumdan zorla, küstahça, alaycı bir tavırla veya büyük bir gayret sonucunda kendini kurtarmak, sıyrılmak anlamında kullanılır. Bu kelime, birinin beklentilerin aksine veya başkalarına rağmen başarılı bir şekilde bir durumdan çıktığını, paçayı sıyırdığını veya bir engeli aştığını vurgulamak için tercih edilir. Konuşucunun bu kelimeyi kullanması, genellikle yoğun bir rahatsızlık, küçümseme, meydan okuma ya da tam tersine, durumu başarıyla atlatmış olmanın getirdiği kaba bir zafer hissini ifade eder. Levin (1986) müstehcen ifadelerin pragmatik analizini yaparken, bu tür kelimelerin salt anlamlarından öte, güçlü duygusal yükler taşıdığını ve konuşucunun psikolojik durumunu yansıttığını belirtir. Rusya'nın kriminal ve hapishane kültürü üzerine yapılan çalışmalarda (Galeotti, 2018; Chalidze, 1977), bu türden güçlü ve saldırgan kelimelerin, grubun kimliğini belirlemede ve otoriteye karşı duruş sergilemede önemli bir rol oynadığı gözlemlenir. Sannikov (1999) ise dil oyunlarının ve bu tür ekspresif kullanımların, dilin dinamik yapısına nasıl katkıda bulunduğunu açıklamıştır. Dolayısıyla, вымандяриться [vı-man-dya-rits-sya] kelimesi, basit bir eylemden ziyade, bu eylemin gerçekleştirilme biçimine dair sert ve aşağılayıcı bir yorum içerir.

4. KAYNAKÇA

• Chalidze, V. (1977). Criminal Russia: Essays on Crime in the Soviet Union. Random House.
• Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
• Galeotti, M. (2018). The Vory: Russia's Super Mafia. Yale University Press.
• Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
• Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
• Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
• Sannikov, V. Z. (1999). Русский язык в зеркале языковой игры (Dil Oyunlarının Aynasında Rus Dili).
• Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.