Упиздюхиваться
(Upizdyuhivat'sya)- Çok yorulmak, nefes nefese kalmak: Yoğun, yorucu, çoğu zaman hoş olmayan veya panik içinde yapılan bir aktivite sonucunda aşırı derecede yorulmak, soluğu kesilmek. Bu ifade Rusçada en ağır küfür köklerinden biriyle türetildiğinden, nötr bir yorgunluk ifadesinden çok daha kaba ve şiddetli bir anlam taşır.
- Я весь день бегал по делам, так упиздюхивался, что еле дышу. [ya ves' den' be-gal pa di-lam, tak u-piz-dü-hi-val-sya, şto ye-li dı-şu]
- Bütün gün işlerin peşinde koştum, öyle yoruldum ki nefes almakta zorlanıyorum.
- Мы полчаса несли это пианино на пятый этаж, так упиздюхивались, что чуть не сдохли. [mı pol-ça-sa nis-li e-ta pi-a-ni-na na pyat-ıy e-taj, tak u-piz-dü-hi-val-sya, şto çut' ni zdoh-li]
- Yarım saat o piyanoyu beşinci kata taşıdık, öyle nefes nefese kaldık ki az daha ölüyorduk.
1. Örnek Cümle:
2. Örnek Cümle:
- Nefes nefese kalmak / Soluk soluğa kalmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Упиздюхиваться
Latin Transkripsiyonu: Upizdyuhivat'sya
Okunuşu ve Vurgu: [u-piz-dü-hi-vat'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiil, Rusçadaki en ağır küfür köklerinden biri olan kadın cinsel organı anlamına gelen пизда [piz-da] kelimesinden türemiştir. Fiilin oluşumunda, bir eylemin tamamlandığını veya yoğunluğunu belirten у- [u-] ön eki, duygusal ve çoğu zaman aşağılayıcı bir ton katan -юх- [-yuh-] yapım eki, süreklilik belirten -ива- [-i-va-] fiil eki ve dönüşlülük veya edilgenlik ifade eden -ся [-sya] soneki bulunmaktadır. Kelimenin temelinde yer alan пизд- [pizd-] kökü, Rusçada genellikle aşırı yoğun, aceleci, zorlu veya istenmeyen eylemleri tanımlayan birçok fiilin oluşumunda kullanılır. Bu kök, eyleme sadece bir anlam katmakla kalmaz, aynı zamanda konuşmacının yaşadığı durumu ifade etme biçimine güçlü bir olumsuz duygu yükü, öfke, bıkkınlık veya çaresizlik de ekler.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
«Упиздюхиваться» fiili, Rus dilinin en müstehcen ve kaba katmanına ait olup, gündelik dilde veya resmi ortamlarda kesinlikle kullanılmaz. Bu ifade, çoğunlukla fiziki olarak aşırı derecede yorulmak, nefes nefese kalmak veya soluk soluğa kalmak anlamında kullanılır. Ancak nötr karşılıkları olan «запыхаться» [za-pı-hat'-sya] (nefes nefese kalmak) veya «вымотаться» [vı-mo-tat'-sya] (çok yorulmak) fiillerinden çok daha güçlü, vulgar ve duygusal bir vurgu taşır. Kullanımı, konuşmacının yaşadığı tükenmişliği veya durumu ifade ederken duyduğu aşırı bıkkınlığı, öfkeyi veya çaresizliği vurgular. Bu kelime, genellikle çok zorlu, istenmeyen, karmaşık veya anlamsız bir aktivite sonucunda ortaya çıkan fiziksel tükenmişliği anlatır. Örneğin, ağır bir iş yaparken, bir yerden bir yere hızla koştururken veya stresli bir durumla uğraşırken bu ifade kullanılabilir. Sözcüğün yapısı, B. A. Uspensky'nin bahsettiği gibi Rus ekspresif frazeolojisinin mitolojik boyutuna işaret eden köklerle bağlantılıdır, zira bu tür kökler çoğu zaman bir eylemin veya durumun sıradanlığının ötesinde, içsel bir öfke veya şiddet barındırdığını düşündürür. Y. I. Levin'in analizlerinde belirtildiği gibi, müstehcen ifadeler sadece bilgi aktarımı değil, aynı zamanda konuşmacının pragmatik niyetini, yani güçlü bir duyguyu, bir eleştiriyi veya durumu abartarak ifade etme isteğini de taşır. Sovyet sonrası dönemde (Zemskaya), dilin daha özgür ve kaba ifadeleri benimsemesiyle, bu tür kelimeler özellikle samimi ve informel ortamlarda, yaşanan zorlukları abartılı bir şekilde dile getirmek için daha sık kullanılır hale gelmiştir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Uspensky, B. A. (1994). Мифологический аспект русской экспрессивной фразеологии (Rus Ekspresif Frazeolojisinin Mitolojik Boyutu).
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.
- Zemskaya, E. A. (1996). Русский язык конца XX столетия (20. Yüzyılın Sonunda Rus Dili).