Сверкать задом
(Sverkat' zadom)- Çok fakir olmak, yoksulluktan kıçı açıkta kalmak: Aşırı yoksulluk, iflas veya çaresizlik nedeniyle en temel ihtiyaçlarını bile karşılayamayacak durumda olmak, sıfırı tüketmek.
1. Örnek Cümle:- После этих неудачных сделок он остался сверкать задом. [pos-li e-tih ni-u-daç-nıh sde-lak on as-tal-sa svir-kat' za-dam]
- Bu başarısız işlerden sonra götü açıkta kaldı.
2. Örnek Cümle:- Куда ты собрался в этих рваных штанах? Будешь на улице задом сверкать! [ku-da tı sab-ral-sa v e-tih rva-nıh şta-nah? bu-diş na u-li-tse za-dam svir-kat'!]
- Bu yırtık pantolonla nereye gidiyorsun? Sokakta kıçını millete göstereceksin!
- Arkasına bakmadan kaçmak, toz olmak (Mecazi): Bir tehlike veya istenmeyen bir durum karşısında arkasını dönüp hızla uzaklaşmak.
1. Örnek Cümle:- Как только полиция приехала, хулиганы сразу сверкнули задом. [kak tol'-ka pa-li-tsi-ya pri-ye-ha-la, hu-li-ga-nı sra-zu svirk-nu-li za-dam]
- Polis gelir gelmez serseriler hemen arkalarına bakmadan kaçtı.
- Götü parıldamak / Kıçıyla ışıldamak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Сверкать задом
Latin Transkripsiyonu: Sverkat' zadom
Okunuşu ve Vurgu: [svir-kat' za-dam]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu ifade, Rusça parıldamak, ışık saçmak anlamına gelen сверкать [svir-kat'] fiili ile arka kısım, kalça, kıç anlamına gelen зад [zat] kelimesinin araç durumundaki (instrumental case) çekimi olan задом [za-dam] sözcüğünün birleşmesiyle oluşmuştur. İfadenin tam çevirisi "kıçıyla parıldamak" veya "götüyle ışık saçmak" şeklindedir. Tarihsel kökeninde, aşırı yoksulluk nedeniyle giysileri yırtılmış, özellikle pantolonunun arkasında büyük delikler oluşmuş ve bu deliklerden çıplak kalçası görünen kişileri tanımlayan görsel bir tasvire dayanır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus halk kültüründe ve toplumsal hiyerarşide kıyafet, bireyin sosyal statüsünün en doğrudan göstergesi olmuştur. Yoksul köylü sınıfı ve şehir varoşlarında yaşayan alt tabaka için yeni giysiler edinmek büyük bir lüks sayıldığından, pantolonlar ve ceketler yamana yamana, artık yama tutmayacak duruma gelene kadar giyilirdi. Pantolonun ağ ve kalça kısımlarının aşınmasıyla ortaya çıkan bu durum, sokak dilinde alaycı ve aşağılayıcı bir benzetmeyle karşılık bulmuştur. Kişi hareket ettikçe yırtıklardan görünen çıplak tenin ışığı yansıtması, adeta parıldama olarak nitelendirilmiş ve ortaya сверкать задом [svir-kat' za-dam] deyimi çıkmıştır. Benzer şekilde kaba dilde kullanılan ходить с голой жопой [ha-dit' s go-lay jo-pay] deyimi de aynı sosyoekonomik çaresizliği ifade eder. Zamanla bu deyiş, sadece fiziksel olarak yırtık kıyafetlerle gezmeyi değil, tamamen iflas etmiş, her şeyini kaybetmiş ve sıfırı tüketmiş kişileri tanımlamak için kullanılan genel bir mecaza dönüşmüştür. İfadenin ikinci bir argosal kullanımı ise, bir ortamdan çok hızlı bir şekilde, arkasına bakmadan kaçan kişilerin geride bıraktığı silüeti tanımlamak için türemiştir.
4. KAYNAKÇA
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).