1. KELİME VE FONETİK

Kiril Yazılışı: Сделать козлом
Latin Transkripsiyonu: Sdelat' kozlom
Okunuşu ve Vurgu: [sdye-lat' kaz-lom]

2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)

İfade, Rusçada “yapmak, etmek” anlamına gelen «сделать» [sdye-lat'] fiili ile “keçi” anlamına gelen «козёл» [kaz-yol] kelimesinin edatlı hali olan «козлом» [kaz-lom] kelimesinin birleşiminden oluşur. Rusçada «козёл» kelimesi, sadece hayvan olan “keçi”yi ifade etmekle kalmaz, aynı zamanda argoda “aptal”, “geri zekalı”, “ihanetçi” gibi aşağılayıcı anlamlara da sahiptir. Özellikle hapishane jargonunda ise “işbirlikçi”, “yönetimle çalışan” veya “aşağılanmış mahkum” gibi terimlerle anılan kişileri tanımlamak için kullanılır. Hayvan isimlerinin hakaret veya aşağılama amaçlı kullanımı, birçok dilde olduğu gibi Rus argosunda da yaygın bir olgudur. Bu bağlamda, “keçi” imgesi genellikle inatçılık, aptallık veya kurban edilme gibi negatif çağrışımlarla ilişkilendirilir.

3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE

Bu ifade, özellikle Rusya’nın kriminal ve hapishane dünyasının феня [fe-nya] olarak bilinen argosunda ortaya çıkmış ve yaygınlaşmıştır. Rus hapishane sisteminde mahkumlar arasında katı ve acımasız bir hiyerarşi bulunur. Bu hiyerarşi içinde, cinsel aşağılama ve tecavüz, bir bireyi daha düşük bir sosyal statüye indirgemenin veya cezalandırmanın bir aracı olarak kullanılır.

«Сделать козлом» [sdye-lat' kaz-lom] ifadesi, bir erkeğin tecavüze uğraması eylemini tanımlar ve bu eylem sonucunda mağdurun sosyal hiyerarşide aşağılanarak «козёл» [kaz-yol] statüsüne düşürüldüğünü ima eder. Hapishane jargonunda «козёл» olarak adlandırılanlar, genellikle hapishane yönetimiyle işbirliği yapan veya diğer mahkumlara karşı ihanet eden kişilerdir. Bu terim, hapishane hiyerarşisinin en alt tabakası olarak kabul edilen «петух» [pe-tuh] (horoz) kavramından farklı olsa da, her ikisi de hapishane ortamında cinsel istismar ve sosyal dışlanma ile ilişkilidir. «Козлом yapmak», bir erkeği cinsel olarak aşağılayarak onun saygınlığını ve “erkeklik” statüsünü elinden alma, onu pasif ve kurban konumuna düşürme eylemini ifade eder. Bu, sadece fiziksel bir eylem değil, aynı zamanda kişinin onurunu tamamen ortadan kaldıran sosyopsikolojik bir cezalandırma yöntemidir.

Bu tür ifadeler, toplumun karanlık yüzünü, iktidar mücadelelerini ve insanlık dışı koşulların dile yansımalarını gösterir. Michael Galeotti'nin «The Vory» adlı eseri ve Valery Chalidze'nin «Criminal Russia» adlı çalışmaları, bu tür hapishane hiyerarşilerinin ve pratiklerinin kökenleri ve işleyişleri hakkında detaylı bilgiler sunar. İfadenin kullanımı, Rusya'daki kriminal alt kültürün sertliğini ve acımasızlığını gözler önüne serer.

4. KAYNAKÇA

• Chalidze, V. (1977). Criminal Russia: Essays on Crime in the Soviet Union. Random House.
• Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
• Galeotti, M. (2018). The Vory: Russia's Super Mafia. Yale University Press.
• Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
• Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.