1. KELİME VE FONETİK

Kiril Yazılışı: Прелюбодей
Latin Transkripsiyonu: Prelyubodey
Okunuşu ve Vurgu: [pri-lü-ba-dey]

2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)

«Прелюбодей» [pri-lü-ba-dey] kelimesi, Eski Kilise Slavcası kökenli olup, «прелюбодеяние» [pri-lü-ba-di-ya-ni-ye] (zina, iffetsizlik) kelimesinden türemiştir. Köken olarak «пре-» (öte, aşırı, trans-) öneki ile «любить» [lyu-bit'] (sevmek) fiilinin kökünden gelen «люб» [lyup] (sevgi) ve «-деяние» [di-ya-ni-ye] (eylem, fiil) kelimelerinin birleşmesinden meydana gelir. Bu yapı, kelimenin temel anlamını “sevginin ötesinde bir eylem”, yani gayrimeşru ya da yasaklanmış bir cinsel fiil olarak belirler. Vasmer’ın etimolojik sözlüğü de bu kelimenin Proto-Slavca’dan gelen güçlü ahlaki ve dini çağrışımlarına dikkat çekmektedir. Dolayısıyla, kelime başlangıçta evlilik bağına ihanet eden veya gayrimeşru ilişki yaşayan kişiyi ifade etmek için kullanılmıştır.

3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE

Tarihsel olarak «прелюбодей» [pri-lü-ba-dey], dinsel ve ahlaki kuralları ihlal eden, zina yapan erkeği tanımlamak için kullanılan ciddi bir terimdi. Kelime, Eski Rus hukukunda ve dini metinlerde zina suçunu işleyen kişiye atıfta bulunurken yaygın olarak görülür ve bu eylemin toplumsal dışlanma ve kınama ile sonuçlandığını vurgular. Günümüz Rus argosunda ve kaba dilde ise kelime, başlangıçtaki bu ahlaki ağırlığından uzaklaşarak daha geniş ve farklı anlamlar kazanmıştır.

Plutser-Sarno’nun “Büyük Rus Küfür Sözlüğü” ve Elistratov’un “Rus Argosu Sözlüğü” gibi kaynaklar, kelimenin iki temel ve keskin anlam kaymasına uğradığını göstermektedir:

1. Hovarda, Çapkın: Kelimenin ilk anlamı, başlangıçtaki “zina eden” anlamını korusa da, modern kullanımda daha çok “kadın düşkünü”, “hovarda” veya “çapkın” gibi, kadınlarla sürekli veya pervasızca cinsel ilişki kuran kişiyi tanımlamak için kullanılır. Bu kullanım, ahlaki bir yargıdan ziyade, bir yaşam tarzını veya karakter özelliğini belirtir hale gelmiştir. Buradaki çağrışım, kişinin cinsel dürtülerine aşırı düşkün olması ve bu durumun bir nevi kişiliği haline gelmesidir. «Блядун» [blya-dun] kelimesiyle anlamdaşlık göstermesi de bu bağlamda dikkat çekicidir.
2. Erkek Cinsel Organı: Kelimenin ikinci ve en kaba anlamı ise metonimi yoluyla doğrudan erkek cinsel organına, yani penise atıfta bulunur. Bu semantik kayma, Rus argosunun ve küfürlü dilinin karakteristik özelliklerinden biridir; cinsel eylemi veya bu eylemi gerçekleştiren kişiyi ifade eden bir terim, eylemin aracı olan organa yönelik bir nitelemeye dönüşebilir. Bu kullanım, genellikle kaba bir espri veya ağır bir küfür bağlamında ortaya çıkar ve cinsel organa doğrudan atıfta bulunarak şok edici veya aşağılayıcı bir etki yaratmayı amaçlar. Mokienko ve Nikitina’nın “Büyük Rus Jargonu Sözlüğü”, bu tür radikal anlam kaymalarının jargonda ve özellikle de küfürlü dilde ne denli yaygın olduğunu belgeler. Bu, dilin nesneleri ve kavramları indirgeme, basitleştirme ve tabu olanı doğrudan adlandırma eğilimini yansıtır.

Sonuç olarak, «прелюбодей» [pri-lü-ba-dey] kelimesi, dini ve ahlaki kökenlerinden sıyrılarak, günümüz Rus argo ve küfür dilinde hem çapkın bir erkeği hem de doğrudan erkek cinsel organını ifade eden güçlü ve provokatif bir terim haline gelmiştir.

4. KAYNAKÇA

• Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
• Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
• Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
• Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.