Обсираться
(Obsiratsya)- İstem dışı dışkılamak, altını yapmak (kelimenin tam anlamıyla): Genellikle küçük çocuklar, çok yaşlılar veya hayvanlar için kullanılır. Yetişkinler için ise genellikle aşırı korku, şok veya hastalık nedeniyle istem dışı dışkılamayı ifade eder.
1. Örnek Cümle:- Малыш обсирался от испуга, когда услышал гром. [malış ap-si-rat'-sya at is-pu-ga, kag-da us-lı-şal grom]
- Bebek gök gürültüsünü duyunca korkudan altını yaptı.
- Çok korkmak, ödü kopmak, korkudan altını ıslatmak (mecazi): Aşırı derecede korkmak ve bu korkunun fiziksel belirtilerini göstermek.
1. Örnek Cümle:- Я чуть не обсирался от страха, когда медведь вышел на дорогу. [ya çut' nye ap-si-rat'-sya at stra-ha, kag-da med-vet' vı-şel na da-ro-gu]
- Ayı yola çıkınca korkudan neredeyse altıma edecektim (ödüm koptu).
- Büyük hata yapmak, berbat etmek, rezil olmak, aptal durumuna düşmek (mecazi): Bir işi, görevi veya durumu tamamen başarısızlığa uğratmak, eline yüzüne bulaştırmak ve bunun sonucunda utanç verici bir duruma düşmek.
1. Örnek Cümle:- Он снова обсирается со своим проектом, ничего у него не выходит. [on sno-va ap-si-rat'-sya sa sva-im pra-yek-tam, ni-çe-vo u ni-vo nye vı-ho-dit]
- O yine projesini berbat ediyor, hiçbir şey yolunda gitmiyor.
2. Örnek Cümle:- Если ты обсираешься на экзамене, можешь забыть о поступлении. [yes-li tı ap-si-rat'-sya na ek-za-mye-nye, mo-jeş' za-bıt' a pas-tup-lye-nii]
- Eğer sınavda rezil olursan (berbat edersen), üniversiteye girmeyi unutabilirsin.
- Kendi üzerine dışkılamak / Altına yapmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Обсираться
Latin Transkripsiyonu: Obsiratsya
Okunuşu ve Vurgu: [ap-si-rat'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Fiil, Rusçada küfürlü bir kök olan срать [srat'] (dışkılamak, sıçmak) fiilinden türemiştir. Bu kök, Proto-Slavca *srati fiiline dayanır ve birçok Slav dilinde benzer bir anlama sahiptir. Kelimenin başına gelen об- [ap-] ön eki, bir eylemin bir yüzeyin her yerine veya bir nesnenin çevresine yayıldığını, sardığını veya tamamen kapsadığını ifade eder. Yani, eylemin 'tamamen' veya 'üzerine' gerçekleştiği anlamını verir. Sonundaki dönüşlü -ся [-sya] eki ise eylemin öznenin kendisine döndüğünü, yani eylemin özne üzerinde gerçekleştiğini belirtir. Bu bağlamda, kelimenin harfiyen çevirisi "kendi üzerine sıçmak"tır. Etimolojik olarak, kelime bir kişinin kendi kontrolünü kaybetmesini ve sonucunda kendisini kirletmesini ifade eder ki bu, hem fiziksel hem de mecazi anlamda aşağılanma ve başarısızlıkla doğrudan ilişkilidir. (Vasmer, 1986).
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Обсираться [ap-si-rat'-sya] kelimesi, Rusça argoda oldukça kaba ve aşağılayıcı bir ifade olup, hem gerçek anlamda istem dışı dışkılamayı hem de mecazi olarak büyük bir başarısızlığı, korkudan donup kalmayı veya utanç verici bir duruma düşmeyi anlatmak için kullanılır. Bu ifade, kişinin hem fiziksel hem de psikolojik olarak kontrolünü tamamen kaybettiği durumları vurgular.
- Fiziksel Anlamda: Özellikle küçük çocuklar, yaşlılar veya hayvanlar için istem dışı dışkılama durumunu ifade eder. Ancak yetişkinler için kullanıldığında, genellikle aşırı korku veya şok anında kişinin altını kirletmesini anlatır ki bu da "korkudan altını ıslatmak" tabirine benzer. Rus dilindeki müstehcen ifadelerin pragmatik analizi üzerine yapılan çalışmalarda (Levin, 1986), bu tür fiillerin konuşmacının duygusal yoğunluğunu ve karşı tarafa duyduğu küçümsemeyi aktarmadaki gücü vurgulanır.
- Mecazi Anlamda: Kelimenin asıl yaygın kullanımı mecazidir. Bir işi, görevi veya durumu tamamen berbat etmek, eline yüzüne bulaştırmak, büyük bir hata yapmak ve bunun sonucunda rezil olmak anlamlarına gelir. Bu, özellikle bir performans, sınav, proje veya önemli bir görevde tam bir fiyasko yaşandığında kullanılır. Bu tür mecazi kullanımlar, gündelik sokak dilinde (Elistratov, 2000) ve jargonda (Mokienko & Nikitina, 2000) sıkça rastlanan, başarısızlığı ve utancı vurgulayan güçlü ifadelerdendir. Bir kişinin toplum içinde aptal durumuna düşmesi, beklenen performansı sergileyememesi veya korkakça davranması durumunda da bu kelime devreye girer. Kelime aynı zamanda kişisel bir utanç veya bir durum karşısında duyulan aşırı çaresizliği de ifade edebilir. (Plutser-Sarno, 2005)
Bu kelime, Rus kültürü içerisinde bir erkeğin (veya genel olarak kişinin) onurunu, cesaretini ve yeterliliğini sorgulayan en ağır küfür köklerinden birine dayanır. Sözcüğün kullanımı, konuşmacının öfke, hayal kırıklığı veya küçümseme gibi yoğun duygularını yansıtır ve genellikle çok gayriresmi, düşmanca veya umursamaz ortamlarda duyulur. Asla resmi veya kibar bir dilde yeri yoktur.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).