Набздеть
(Nabzdet')- Sessizce osurmak / Çaktırmadan ortalığı kokutmak: Kapalı bir mekanda gürültü çıkarmadan gaz yapıp ortamın havasını kirletmek.
1. Örnek Cümle:- Кто набздел в комнате? Откройте окно! [kto nab-z-del v kom-na-tye? at-kroy-tye ak-no!]
- Odaya kim sessizce osurdu? Pencereyi açın!
2. Örnek Cümle:- В лифте кто-то тихо набздел и вышел. [v lif-tye kto-ta ti-ha nab-z-del i vı-şel]
- Asansörde biri çaktırmadan osurup çıktı.
- Saçmalamak / Boş konuşmak / Yalan söylemek (Mecazi): Mantıksız, asılsız veya uydurma beyanlarda bulunmak.
1. Örnek Cümle:- Не слушай его, он опять набздел про свои связи. [nye slu-şay yi-vo, on a-pyat' nab-z-del pra sva-i svya-zi]
- Onu dinleme, bağlantıları hakkında yine boş salladı.
- Sinsice kötülük yapmak / Arkadan iş çevirmek (Mecazi): Gizlice birine zarar vermek, fitne çıkarmak veya dedikodu yaymak.
1. Örnek Cümle:- Он тихонько набздел начальнику и испортил мне премию. [on ti-hon'-ka nab-z-del na-çal'-ni-ku i is-por-til mnye pre-mi-yu]
- Müdürün kulağına çaktırmadan fitne sokup ikramiyemi yaktı.
- Sessizce gaz çıkarmak / Çaktırmadan osurmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Набздеть
Latin Transkripsiyonu: Nabzdet'
Okunuşu ve Vurgu: [nab-z-dyet']
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Proto-Slavca *b'zděti kökenine dayanan ve Hint-Avrupa dil ailesindeki sessizce gaz çıkarma fiil kökü olan *pesd- / *pezd- yapısından türeyen бздеть [bzdet'] fiili, Türkçedeki sessizce osurmak veya çaktırmadan gaz çıkarmak eylemine karşılık gelir. Başındaki на- [na-] öneki, eylemin tamamlandığını, belirli bir alana yayıldığını veya bir miktar gerçekleştiğini bildiren bitmişlik yapısı katar. Bu kök, Latince pedo ve Eski Yunanca bdéo ile de akrabadır. Ses taklidi (yansıma) kökenli bir yapıya sahip olan kelime, yüksek sesli gaz çıkarma fiili olan пердеть [per-dyet'] kelimesinden fonetik ve anlamsal olarak ayrılır; gürültüsüz fakat kötü kokulu bir eylemi ifade eder.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus halk kültüründe ve günlük sokak dilinde набздеть [nab-z-dyet'] fiili, fiziksel anlamının ötesinde derin mecazi kullanımlara sahiptir. İlk ve temel anlamı, kapalı bir mekanda çaktırmadan gaz çıkararak ortamın havasını bozmak, kokutmaktır. İkinci olarak sosyodilbilimsel bağlamda, ortalıkta saçmalamak, boş konuşmak, asılsız iddialarda bulunmak veya yalan söylemek anlamında sözlü kirlilik üretme eylemini tanımlar. Dildeki bu mecazi kayma, fıs osurmanın gizli, kalleşçe ve sinsice yapılması algısıyla doğrudan ilişkilidir. Bu doğrultuda üçüncü anlam olarak, birinin arkasından gizlice iş çevirmek, habersizce kötülük yapmak, gıybet etmek veya fitne çıkarmak durumlarında sıklıkla tercih edilir. Suç dünyası ve yeraltı argosunda da cesaretsizlik veya sinsilik içeren davranışları aşağılamak için bu kökten türeyen бздун [bzdun] (korkak, sinsi) veya набздел и сбежал [nab-z-del i sbe-jal] (osurdu ve kaçtı) gibi deyimleşmiş yapılar kullanılır.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Müstehcen Dil Sözlüğü). Limbus Press.
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).