На говне сметану собирать
(Na govne smetanu sobirat')- Çok az çabayla, sıfır maliyetle veya tamamen değersiz şeylerden büyük kazanç elde etmeye çalışmak (Aşırı pintilik, kalitesizlikle kâr peşinde koşmak): Her kuruşun hesabını yapan, kaliteden ödün vererek ucuza kaçan ve bundan büyük kârlar bekleyen kişilerin eylemlerini tanımlar.
1. Örnek Cümle:- Наш начальник на всём экономит, закупает дешёвый хлам и требует идеальной работы — прямо на говне сметану собирает. [naş na-çal'-nik na fsyom e-ka-no-mit, za-ku-pa-yet di-şo-vıy hlam i trye-bu-yet i-di-al'-nay ra-bo-tı — prya-ma na gav-nye smi-ta-nu sa-bi-ra-yet]
- Bizim patron her şeyden tasarruf ediyor, ucuz çer çöp satın alıp mükemmel iş istiyor; resmen boktan kaymak topluyor.
2. Örnek Cümle:- Хватит на говне сметану собирать, купи нормальные инструменты для ремонта! [hva-tit na gav-nye smi-ta-nu sa-bi-rat', ku-pi nar-mal'-nı-ye ins-tru-myen-tı dlya ri-mon-ta]
- Boktan kaymak toplamayı bırak da tadilat için düzgün aletler satın al!
- Birilerini iliğine kadar sömürmek, insanları çok ağır şartlarda ucuza çalıştırıp üzerlerinden haksız kazanç sağlamak: İşçilerin veya alt kademedeki insanların haklarını vermeyip onları son raddeye kadar istismar etmek.
1. Örnek Cümle:- Они платят людям копейки, заставляют работать по выходным и думают, что так можно на говне сметану собирать бесконечно. [a-ni pla-tyat lyu-dyam ka-pyey-ki, zas-tav-lya-yut ra-bo-tat' pa vı-had-nım i du-ma-yut, şto tak mo-jna na gav-nye smi-ta-nu sa-bi-rat' bis-ka-nyeç-na]
- İnsanlara üç kuruş para ödüyorlar, hafta sonları da çalışmaya zorluyorlar ve bu şekilde sonsuza dek insan sömürerek boktan kaymak toplayabileceklerini sanıyorlar.
- Bokun üzerinden kaymak toplamak / Boktan kaymak elde etmeye çalışmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: На говне сметану собирать
Latin Transkripsiyonu: Na govne smetanu sobirat'
Okunuşu ve Vurgu: [na gav-nye smi-ta-nu sa-bi-rat']
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu deyim, Rusçadaki en eski ve kaba halk ifadelerinden biridir. Bileşenlerine bakıldığında; yönelme/bulunma bildiren на [na] edatı, kaba dilde dışkı/bok anlamına gelen ve Proto-Slavca kökenli говно [gavno] kelimesinin ismin de hâlindeki formu olan говне [gavnye], Rus mutfağının temel ve değerli süt ürünlerinden biri olan ekşi krema/kaymak anlamındaki сметана [smetana] (burada belirtili nesne hâlinde сметану [smetanu]) ve toplamak/bir araya getirmek anlamına gelen собирать [sabirat'] fiilinden oluşur. İfadenin kökeni, kırsal yaşamda en değersiz, pis ve atık madde olan gübre/dışkı ile en lezzetli ve kıymetli besin olan kaymağın zıtlığına dayanır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus halk kültüründe ve sosyolengüistik yapıda bu ifade, sınır tanımayan bir açgözlülüğü, patolojik seviyedeki pintiliği ve ahlaki değerleri hiçe sayarak en değersiz şeylerden bile maksimum kişisel fayda veya kâr sağlama çabasını hicvetmek için kullanılır. Rus köy hayatında gübre (tezek) tarım için değerli olsa da, ondan doğrudan yiyecek bir şey, hele ki lüks sayılabilecek süt kaymağı elde etmeye çalışmak absürt bir cimrilik ve pislik içinde zenginleşme çabası olarak görülmüştür. Sovyetler Birliği döneminde yaşanan kronik kıtlıklar ve karaborsa kültürü esnasında bu deyim, işçilerini çok ucuza çalıştırıp sömüren yöneticiler, kalitesiz malzemelerle üretim yaparak yüksek kâr hedefleyen fırsatçılar ve en küçük masraftan kaçınmak için akılalmaz yollara başvuran cimriler için yaygın bir biçimde kullanılmaya başlanmıştır. Günümüz Rus argosunda hem ticari hayatta ucuza kaçıp büyük işler başarmaya çalışan vizyonsuz girişimcileri hem de insanları iliğine kadar sömüren işverenleri tanımlayan oldukça popüler ve sert bir eleştiri kalıbıdır.
4. KAYNAKÇA
- Dal, V. I. (1863-1866). Толковый словарь живого великорусского языка (Yaşayan Büyük Rus Dilinin Açıklamalı Sözlüğü).
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского argо (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.