Делать под себя
(Delat pod sebya)- Yatakta veya kıyafetlerinin içine altına kaçırmak (Fiziksel kontrolü kaybetmek): Hastalık, yaşlılık veya aşırı sarhoşluk yüzünden tuvalete gidemeyip altına sıçmak ya da işemek.
1. Örnek Cümle:- Он вчера так нажрался водки, что прямо на диване начал делать под себя. [on fçi-ra tak na-jral-sa vod-ki, şto prya-ma na di-va-ni na-çal dye-lat' pat si-bya]
- Dün o kadar çok votka içip zıbardı ki doğrudan kanepenin üstünde altına sıçmaya başladı.
2. Örnek Cümle:- Больной старик уже не может ходить и делает под себя. [bal'-noy sta-rik u-je ni mo-jet ha-dit' i dye-la-it pat si-bya]
- Hasta ihtiyar artık yürüyemiyor ve altına yapıyor.
- Korkudan altına sıçmak (Mecazi/Argo): Çok büyük bir korku, tehdit veya panik anında cesaretini yitirip kontrolsüz duruma düşmek.
1. Örnek Cümle:- Когда к ним подошли местные авторитеты, они сразу начали делать под себя. [kag-da k nim pa-daş-li myes-nı-ye af-ta-ri-tye-tı, a-ni sra-zu na-ça-li dye-lat' pat si-bya]
- Mahallenin ağır abileri yanlarına geldiğinde, bunlar hemen korkudan altına sıçmaya başladı.
- Kendi altına yapmak / Altına sıçmak veya işemek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Делать под себя
Latin Transkripsiyonu: Delat pod sebya
Okunuşu ve Vurgu: [dye-lat' pat si-bya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
İfade, Rusça yapmak anlamına gelen делать [dye-lat'], yönelme/altına bildiren под [pat] edatı ve dönüşlülük zamiri olan себя [si-bya] (kendi) kelimelerinin birleşmesinden oluşur. Kelime kelime çevrildiğinde "kendi altına yapmak" anlamına gelir. Rus halk dilinde ve argosunda bu eylem doğrudan sıçmak anlamına gelen срать [srat'] veya işemek anlamına gelen ссать [ssat'] fiillerinin örtmece (eufemizm) yoluyla daha az keskin ama yine de son derece kaba bir şekilde ifade edilmesidir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Bu deyim, fizyolojik olarak kontrolünü kaybetmiş bir kişinin yatakta veya kıyafetinin içine dışkılamasını/idrar yapmasını tanımlar. Sosyo-kültürel bağlamda ise sadece tıbbi bir durumu değil, bireyin tamamen aciz kalmasını, insan onurunu yitirmesini veya ağır bir sefalet içine düşmesini ifade eder. Sovyet döneminin zorlu cezaevi kamplarında, yani hapishane argosu olan феня [fe-nya] kültüründe bu tabir, hücre cezasına çarptırılmış, dayak yemiş veya aşırı soğuktan/hastalıktan dolayı fiziksel iradesini kaybetmiş mahkumları aşağılamak amacıyla kullanılmıştır. Günlük sokak argosunda ise aşırı alkol tüketimi sonrası sızan ve sızdığı yerde altına kaçıran kişileri alaya almak ya da bir tehdit karşısında aşırı korku duyarak tırsan kişileri tasvir etmek için mecazi olarak da sıkça tercih edilir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Küfür Sözlüğü). Limbus Press.
- Chalidze, V. (1977). Criminal Russia: Essays on Crime in the Soviet Union. Random House.