1. KELİME VE FONETİK

Kiril Yazılışı: Актив
Latin Transkripsiyonu: Aktiv
Okunuşu ve Vurgu: [ak-tiv]

2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)

Kelime, Latince "activus" (etkin, faal) kökenli olup, Avrupa dilleri (Almanca "aktiv", Fransızca "actif") aracılığıyla Rusçaya geçmiştir. Standart Rusçada bir varlık, bir faaliyette bulunan kısım veya etkin üye anlamlarını taşır. Ancak homoseksüel bağlamdaki özel kullanımı, standart leksikondan bir sapma gösterir ve argo/jargon içinde bir anlamsal uzmanlaşmadır. Bu tür anlamsal kaymalar, genellikle belirli sosyal grupların veya alt kültürlerin kendi iç iletişim ihtiyaçlarından doğar (Vasmer, Mokienko & Nikitina).

3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE

"Актив" terimi, özellikle Rusya'daki erkek eşcinseller arasındaki cinsel rolleri tanımlayan jargonun önemli bir parçasıdır ve büyük ölçüde hapishane altkültürleri (Fenya) ile ilişkilidir. Bu kelime, eşcinsel bir ilişkide penetratif rolü üstlenen partneri ifade eder ve "пассив" (pasif, alıcı rolü üstlenen) teriminin zıttıdır.

Sovyetler Birliği döneminde eşcinselliğin ağır şekilde cezalandırılması (Ceza Kanunu'nun 121. Maddesi), eşcinsel erkeklerin yeraltı ve kapalı topluluklarda yaşamak zorunda kalmasına neden olmuştur. Bu durum, hapishanelerde ve diğer mahkumiyet ortamlarında, cinsel kimlik ve rollerin tanımlandığı karmaşık bir argo dilinin gelişimini tetiklemiştir (Chalidze, Fitzpatrick).

Hapishane hiyerarşisinde, "aktif" rolü üstlenmek, bireyin "erkekliğini" ve statüsünü korumasının bir yolu olarak görülebilirdi. Zira "pasif" rolü (özellikle zorla veya zorunluluktan üstlenildiğinde) "опущенный" (düşürülmüş, aşağılanmış) veya "петух" (horoz, argoda hakaret anlamında kullanılan bir terim) gibi aşağılayıcı etiketlerle ilişkilendirilirdi ve bu durum, toplumsal dışlanmanın ve şiddetin kapılarını açardı (Galeotti). Dolayısıyla, "актив" terimi sadece cinsel bir rolü değil, aynı zamanda hapishane ve altkültür bağlamındaki bir güç ilişkisini ve toplumsal statüyü de imler. Bu dil, eşcinselliğin baskılandığı bir ortamda, bireylerin kendi kimliklerini ve ilişkilerini tanımlamak için geliştirdikleri bir hayatta kalma mekanizmasının parçasıdır (Plutser-Sarno, Elistratov).

4. KAYNAKÇA

• Chalidze, V. (1977). Criminal Russia: Essays on Crime in the Soviet Union. Random House.
• Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
• Fitzpatrick, S. (1999). Everyday Stalinism: Ordinary Life in Extraordinary Times. Oxford University Press.
• Galeotti, M. (2018). The Vory: Russia's Super Mafia. Yale University Press.
• Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
• Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
• Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language. (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).