Запиздюриться
(Zapizdyuritsya)- Belalı, içinden çıkılması zor bir duruma girmek (Boka batmak / Belayı bulmak): Kişinin kendi hatası veya tedbirsizliği yüzünden büyük bir çıkmaza veya pisliğe bulaşması.
1. Örnek Cümle:- Ну что, запиздюрились мы в долги, теперь фиг выберешься. [nu şto, za-piz-dyu-ri-lis' mı f dal-gi, ti-pyer' fik vı-bi-riş-sya]
- Eee ne oldu şimdi? Borç batağına saplandık (boku yedik), artık nah çıkarsın işin içinden.
2. Örnek Cümle:- Он вечно запиздюрится в какие-то мутные схемы. [on vyeç-na za-piz-dyu-rit-sya f ka-ki-ye-ta mut-nı-ye s-he-mı]
- Herif her seferinde karanlık işlerin (şüpheli şemaların) içine batıyor.
- Uzak, ücra veya çıkmaz bir yere saplanıp kalmak / Kaybolmak: Yanlış yola girerek fiziki olarak çok kötü, ıssız veya çamurlu bir bölgeye saplanmak.
1. Örnek Cümle:- Мы ехали по лесу и запиздюрились в самую грязь. [mı ye-ha-li pa lye-su i za-piz-dyu-ri-lis' f sa-mu-yu gryaz']
- Ormanda gidiyorduk ve çamurun en dibine saplanıp kaldık.
2. Örnek Cümle:- Куда ты запиздюрился? Тебя тут уже все заждались! [ku-da tı za-piz-dyu-ril-sya? ti-bya tut u-je fse zaj-da-lis']
- Nerenin deliğine girdin (nereye saptın)? Burada herkes ağaç oldu seni beklemekten!
- Boktan bir yere/duruma girmek, belanın içine saplanmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запиздюриться
Latin Transkripsiyonu: Zapizdyuritsya
Okunuşu ve Vurgu: [za-piz-dyu-rit-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Kelime, Rusçanın en üretken ve en ağır dört küfür kökünden biri olan, kadın cinsel organı anlamındaki пизда [piz-da] kelimesinden türetilmiştir. Bu köke, hareketin tamamlandığını, aşırılığını veya bir sınırın aşıldığını bildiren за- [za-] ön eki ile pekiştirici -юрить [yu-rit'] eki eklenmiş, sonuna ise dönüşlülük bildiren -ся [-sya] eki getirilmiştir. Kelimenin asıl geçişli formu olan запиздюрить [za-piz-dyu-rit'] bir şeyi sertçe vurmak, fırlatmak, zorla bir yere sokmak veya tıkmak anlamına gelirken; dönüşlü formu olan запиздюриться [za-piz-dyu-rit-sya], öznenin kendi kendisini belalı, dar veya çıkmaz bir duruma/yere sokmasını ifade eder. Kelimenin kökenindeki kaba tını, yapılan eylemin veya düşülen durumun son derece can sıkıcı, vahim ve geri dönülmesi zor bir hata olduğunu vurgulamaktadır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus sokak dilinde ve gayriresmi konuşmalarda, standart dildeki вляпаться [vlya-pat-sya] (pisliğe basmak, belaya bulaşmak) veya попасть [pa-past'] (girmek, yakalanmak) eylemlerinin en kaba ve ekspresif türevidir. Rus argosunun zengin morfolojik yapısı sayesinde küfür köklerinden sınırsız sayıda fiil türetilebilir; запиздюриться [za-piz-dyu-rit-sya] bunlardan biridir. Genellikle bir kişinin kendi tedbirsizliği, dikkatsizliği veya kötü şansı nedeniyle içinden çıkılması zor bir bataklığa, çıkmaz sokağa, yasal bir belaya veya mali bir krize girmesini anlatmak için kullanılır. İfadenin kullanımı, konuşanın duruma karşı duyduğu bıkkınlığı, öfkeyi veya çaresizliği son derece güçlü bir şekilde yansıtır. Günümüzde bu kelime sadece fiziki olarak çıkılması zor bir yere (örneğin ormanın derinlikleri, çamur, bataklık) girmeyi değil, aynı zamanda soyut olarak karmaşık ve boka sarmış ilişkilere, borç batağına veya kanuni sıkıntılara bulaşmayı da betimlemektedir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Küfür Sözlüğü). Limbus Press.
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.