Запиздяриться
(Zapizdyaritsya)- Fiziksel olarak bir yere veya nesneye hızla, şiddetle çarpmak, toslamak, gömülmek (özellikle araç kazalarında): Kontrolü kaybedip bir yere sert bir şekilde bindirmek.
1. Örnek Cümle:- Он на полной скорости запиздярился в деревянный забор. [on na pol-nay sko-ras-ti za-piz-dya-ril-sa f di-ri-vyan-nıy za-bor]
- Son sürat gidip tahta çite tosladı (bodoslama daldı).
2. Örnek Cümle:- Машина заскользила на льду и запиздярилась прямо в столб. [ma-şı-na zas-kal-zi-la na l'du i za-piz-dya-ri-las' prya-ma f stolp]
- Araba buzda kaydı ve dosdoğru direğe girdi (gömüldü).
- Mecazi anlamda kontrolsüzce veya aptallık yüzünden kötü bir durumun, belanın ya da borcun içine batmak/dalmak: Kendini aniden çok sıkıntılı bir vaziyetin ortasında bulmak.
1. Örnek Cümle:- Как мы умудрились запиздяриться в такие долги перед Новым годом? [kak mı u-mud-ri-lis' za-piz-dya-rit-sa f ta-ki-ye dal-gi pi-rit no-vım go-dam]
- Yeni yıl öncesi bu kadar borcun içine girmeyi (batmayı) nasıl becerdik?
2. Örnek Cümle:- Он пьяный зашёл не в тот район и запиздярился прямо к местной гопоте. [on pya-nıy za-şol ni f tot ra-yon i za-piz-dya-ril-sa prya-ma k myes-nay ga-pa-tye]
- Sarhoş kafayla yanlış mahalleye daldı ve kendini doğrudan yerel serserilerin kucağında buldu.
- Bir şeyin içine hızla ve sertçe çarparak girmek / Toslamak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запиздяриться
Latin Transkripsiyonu: Zapizdyaritsya
Okunuşu ve Vurgu: [za-piz-dya-rit-sa]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Kelime, Rusçanın en üretken ve yaygın dört ana küfür kökünden biri olan, kadın cinsel organı anlamındaki пизда [piz-da] kelimesinden türetilmiştir. Rus küfür argosunda isim köklerine çeşitli ön ekler (prefiks) ve son ekler (sufiks) getirilerek son derece işlevsel ve yeni anlamlara sahip fiiller üretmek çok yaygındır. Bu kelimede, eylemin başlangıcını, tamamlanmışlığını veya aşırılığını bildiren за- [za-] ön eki ile yönelim ve geçiş bildiren -ить [it'] eki birleşmiş, ardından dönüşlülük eki olan -ся [sya] eklenmiştir. Kelimenin kökenindeki cinsel anlam tamamen soyutlaşarak, yerini yüksek enerjili, ani, kontrolsüz ve genellikle şiddetli bir fiziksel harekete veya durumsal değişime bırakmıştır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Sosyolinguistik açıdan bu ifade, standart Rusçadaki врезаться [vye-zat-sa] (hızla çarpmak, toslamak), влететь [vli-tyet'] (kontrolsüzce dalmak/girmek) veya попасть в неприятную ситуацию [pa-past' v ni-pri-yat-nu-yu si-tu-at-si-yu] (başını belaya sokmak) gibi fiillerin yerine kullanılan son derece kaba ve ekspresif bir argodur. Özellikle sokak jargonunda, sürücü argosunda ve sanayi çalışanları arasında yaygın olarak kullanılır. Bir nesneye veya araca yüksek hızla çarparak hasar verme durumunu ya da mecazi olarak bir insanın kendi dikkatsizliği veya talihsizliği yüzünden son derece berbat, çıkılması zor bir durumun içine (örneğin borç batağına, tehlikeli bir mahalleye ya da yasal bir takibata) adeta bodoslama dalmasını ifade eder. Rus sokak kültürünün ve cezaevi alt kültürünün etkisiyle günlük dile sızmış olan bu kaba fiil, konuşmaya güçlü bir öfke, şaşkınlık veya alaycı bir vurgu katmak için tercih edilir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского argо (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.