Запиздоболиться
(Zapizdobolitsya)- Konuşmaya dalarak zamanı unutmak / Çene çalmaya kendini kaptırmak: Karşısındakiyle boş muhabbete veya dedikoduya dalarak yapması gereken işleri aksatacak ya da zamanı unutturacak kadar çok konuşmak.
1. Örnek Cümle:- Мы так запиздоболились, что опоздали на последний автобус. [mı tak za-piz-da-bo-li-lis', şto a-paz-da-li na pas-led-niy af-to-bus]
- Boş muhabbete öyle bir daldık ki son otobüsü kaçırdık.
2. Örnek Cümle:- Ты опять запиздоболился и забыл про дела. [tı a-pyat' za-piz-da-bo-lil-sya i za-bıl pra di-la]
- Yine çene çalmaya daldın ve işleri güçleri unuttun.
- Yalan söylerken veya saçmalarken dozu kaçırmak: Konuşurken o kadar çok yalan söylemek veya abartılı konuşmak ki sonunda kendi söylediği yalanların içinde sıkışıp kalmak, sıçıp sıvamak.
1. Örnek Cümle:- Слушай его больше, он совсем запиздоболился. [slu-şay i-vo bol'-şe, on saf-sem za-piz-da-bo-lil-sya]
- Sen ona daha çok inan, iyice saçmalamaya (yalan rüzgarına kapılmaya) başladı.
2. Örnek Cümle:- Ври, да не завирайся, ты уже окончательно запиздоболился. [vri, da ni za-vi-ray-sya, tı u-je a-kan-ça-tel'-na za-piz-da-bo-lil-sya]
- Yalan söyle ama destekli at, artık tamamen sıçıp sıvamaya başladın.
- Yalan dolan konuşmaya veya boş muhabbete kendini aşırı derecede kaptırmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запиздоболиться
Latin Transkripsiyonu: Zapizdobolitsya
Okunuşu ve Vurgu: [za-piz-da-bo-lit-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiil, Rusçanın en üretken ve tabu kabul edilen kelime gruplarından türetilmiş bir birleşik yapıdır. Kelimenin temelinde, Rusçanın dört ana küfür kökünden biri olan ve kadın cinsel organını tanımlayan пизда [piz-da] kelimesi yer alır. Bu kökten türetilen пиздобол [piz-da-bol] kelimesi, boş konuşan, yalan söyleyen veya sürekli çene çalan kişileri (laf ebesi, yalancı) tanımlamak için kullanılır. Bu isim, пизда [piz-da] ve konuşmak/çene çalmak anlamına gelen болтать [bal-tat'] fiilinin kökü olan бол- [bal-] birleşiminden oluşur. Buradan türetilen пиздоболить [piz-da-bo-lit'] (yalan söylemek, boş konuşmak, kafa ütülemek) fiiline, eylemin başlangıcını veya aşırılığını bildiren за- [za-] ön eki ve dönüşlülük eki olan -ся [-sya] eklenerek запиздоболиться [za-piz-da-bo-lit-sya] fiili oluşturulmuştur. Kelimenin birebir morfolojik karşılığı, boş/yalan konuşmaya kendini aşırı derecede kaptırmak veya bu eylem içinde kaybolmaktır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Sokak argosunda ve kaba dilde bu kelime, nötr dildeki заговориться [za-ga-va-rit-sya] (konuşmaya dalıp zamanı unutmak) veya завраться [za-vrat-sya] (yalan söylerken dozu kaçırıp kendi yalanında boğulmak) fiillerinin son derece kaba ve ekspresif bir alternatifidir. Rus yeraltı dünyası ve sokak kültüründe, sözün güvenilirliği son derece önemlidir. Bu bağlamda, boş konuşan veya asılsız iddialarda bulunan kişilere karşı duyulan öfke ve alay, doğrudan bu tür ağır küfür köklü fiillerle ifade edilir. Sovyet sonrası dönemde sansürün gevşemesiyle birlikte, bu kelime hapishane ve sokak jargonundan çıkarak günlük kaba konuşma diline, gençlik argosuna ve hatta bazı alternatif medya mecralarına sızmıştır. Bir kişinin konuşurken kontrolünü kaybetmesini, haddini aşan beyanlarda bulunmasını veya laf kalabalığıyla karşısındakini canından bezdirmesini anlatmak için en sık başvurulan kaba ifadelerden biridir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского argо (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Küfür Sözlüğü). Limbus Press.