Запиздиться
(Zapizditsya)- Sohbete, laklaka dalarak zamanı unutmak, çene çalarken kendini kaybetmek: Muhabbete dalarak zamanın nasıl geçtiğini fark etmemek.
1. Örnek Cümle:- Извини, я запизделся по телефону и совсем забыл про встречу. [iz-vi-ni, ya za-piz-dil-sya pa ti-li-fo-nu i saf-syem za-bıl pra fstye-çu]
- Kusura bakma, telefonda laklak etmeye daldım ve buluşmayı tamamen unuttum.
2. Örnek Cümle:- Ну всё, мы запизделись, пора спать. [nu fsyo, mı za-piz-di-lis', pa-ra spat']
- Hadi artık, çene çalmaya çok daldık, uyuma vakti geldi.
- Yalan söylerken veya sallarken ipin ucunu kaçırmak, tutarsız konuşmak: Yalan söylerken çelişkiye düşmek veya desteksiz atmakta sınırı aşmak.
1. Örnek Cümle:- Ты запизделся, чувак, сначала говорил одно, теперь другое. [tı za-piz-dil-sya, çu-vak, sna-ça-la ga-va-ril ad-no, ti-pyer' dru-go-ye]
- Yalan söylerken ipin ucunu kaçırdın birader, önce bir şey dedin şimdi başka bir şey diyorsun.
2. Örnek Cümle:- Хватит врать, ты уже совсем запизделся. [hva-tit vrat', tı u-je saf-syem za-piz-dil-sya]
- Yalan söylemeyi kes, artık iyice desteksiz sallamaya başladın.
- Boş konuşmaya dalarak kendini kaybetmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запиздиться
Latin Transkripsiyonu: Zapizditsya
Okunuşu ve Vurgu: [za-piz-dit'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiil, Rusçadaki en aktif ve üretken küfür köklerinden biri olan, kadın cinsel organı anlamındaki пизда [piz-da] kelimesinden türetilmiştir. Kelime köküne gelen за- [za-] ön eki, bir eylemin başladığını, sınırları aşarak sürdüğünü veya o eylemin içine gömülüp kaybolunduğunu ifade eder. Eylemin sonundaki dönüşlülük eki olan -ся [-sya] ise fiilin özneye geri döndüğünü gösterir. Bu birleşim, aslen "boş konuşmak, yalan söylemek" anlamına gelen пиздеть [piz-det'] eylemini yaparken aşırıya kaçma, kendini kaptırma ve zaman algısını yitirme durumunu karşılar.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Sokak dilinde ve hapishane jargonu olan феня [fe-nya] kültüründe, konuşmanın kontrol altında tutulması son derece önemlidir. Gereksiz konuşmak veya yalan söylerken sınırı aşmak ciddi cezalara yol açabilir. Bu bağlamda запиздиться [za-piz-dit'-sya] fiili, kişinin konuşurken kontrolünü kaybetmesini, kendi yalanlarının içinde kaybolmasını veya çenesini tutamayarak haddini aşmasını ifade eden kaba bir eleştiri sözü olarak kullanılagelmiştir. Modern Rusçada ise daha hafifleyerek günlük dilde, arkadaşlar arasında sohbetin dozunu kaçırıp zamanı unutmak veya bir konuyu anlatırken desteksiz atıp yalan söyleme noktasına gelmek durumları için kaba ve alaycı bir biçimde kullanılmaktadır.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.