Запендюриваться
(Zapendyurivatsya)- İstenmeyen, sıkıntılı veya belalı bir duruma bulaşmak (Başını belaya sokmak): Kendi hatası veya tedbirsizliği yüzünden karmaşık, pis ya da içinden çıkılması zor bir vaziyete düşmek.
1. Örnek Cümle:- Ну вот, опять я запендюрился в какую-то историю! [nu vot, a-pyat' ya za-pin-dyu-ril-sa f ka-ku-yu-ta is-to-ri-yu]
- İşte bak, yine saçma sapan bir işe bulaştım (başımı belaya soktum)!
2. Örnek Cümle:- Главное — не запендюриваться в долги перед праздниками. [glav-na-ye — ni za-pin-dyu-ri-vat-sa f dal-gi pi-rit praz-ni-ka-mi]
- En önemlisi, bayram öncesinde borç batağına saplanmamaktır (bulaşmamaktır).
- Fiziksel olarak çıkmaz bir yere girmek, çamura saplanmak veya kaybolmak: Bir araçla veya yürüyerek yolu şaşırıp bataklık, orman gibi içinden çıkılması zor bir coğrafi alana dalmak.
1. Örnek Cümle:- Мы ехали по навигатору и запендюрились в самое болото. [mı ye-ha-li pa na-vi-ga-ta-ru i za-pin-dyu-ril-is' f sa-ma-ye ba-lo-ta]
- Navigasyona göre gidiyorduk ve bataklığın tam göbeğine saplandık (girdik).
- Kendini zorla sokmak / Çamura saplanıp kalmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запендюриваться
Latin Transkripsiyonu: Zapendyurivatsya
Okunuşu ve Vurgu: [za-pin-dyu-ri-vat-sa]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu eylem, temel olarak Rus halk ağzında ve argosunda yaygın olan пендюрить [pin-dyu-rit'] kökünden türetilmiştir. Dialektlerde ve eski sokak dilinde kullanılan пендюрить [pin-dyu-rit'] eylemi; sertçe vurmak, itmek, bir şeyi zorla dar bir alana sokmak veya fırlatmak anlamlarına gelir. Bu kökün, halk dilindeki пинать [pi-nat'] (tekmelemek) veya Almanca kökenli olduğu düşünülen ve Rus argosuna giren пендель [pin-dil'] (tekme, kıçına vurulan tekme) kelimeleriyle ses taklitçi (onomatopeik) ve anlamsal bir bağı bulunur. Başına gelen за- [za-] ön eki eylemin derinleştiğini, geri dönülemez bir aşamaya ulaştığını gösterirken; sonundaki -ся [-sa] dönüşlülük eki ise eylemin doğrudan kişinin kendisine yöneldiğini belirtir. Dolayısıyla запендюриваться [za-pin-dyu-ri-vat-sa] (bitmişlik hali: запендюриться [za-pin-dyu-rit-sa]), kelime anlamı olarak kendini sertçe veya körü körüne bir yere sokmak, saplanıp kalmak demektir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Sosyokültürel açıdan bu kelime, Rus argosundaki вляпываться [vlya-pı-vat-sa] (çamura, pisliğe veya kötü bir duruma bulaşmak, saplanmak) eyleminin daha kaba, daha vurgulu ve ekspresif bir alternatifidir. Geçmişte kırsal kesimde arabaların çamura saplanması veya hayvanların bataklığa girmesi durumlarında kullanılan bu kaba ifade, zamanla şehirleşme ve Sovyet sokak jargonunun etkisiyle soyut anlamlar kazanmıştır. Rus sokak kültüründe bireyin kendi dikkatsizliği, hırsı veya aptallığı yüzünden içinden çıkılması zor hukuki, mali veya sosyal sorunların içine düşmesini anlatmak için kullanılır. Kelimenin kökündeki sert "sokma/itme" çağrışımı, düşülen durumun ne kadar ani, sert ve kaçınılmaz olduğunu dinleyiciye hissettirir. Argoda zaman zaman fiziksel engellere takılmak veya çıkmaz sokaklara girmek için de tercih edilir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского jargonа (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language. (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).