Запендюриться
(Zapendyuritsya)- Pis bir işe bulaşmak, başını belaya sokmak, tuzağa düşmek (Вляпаться): Kendi dikkatsizliği veya hatası yüzünden içinden çıkılması çok zor, sıkıntılı ve utanç verici bir duruma girmek.
1. Örnek Cümle:- Ну вот, связался с этими ребятами и запендюрился по полной программе. [nu vot, svi-zal-sya s e-ti-mi ri-bya-ta-mi i za-pin-dyu-ril-sya pa pol-nay prag-ra-mi]
- İşte böyle, o heriflerle takıldın ve başını tamamen belaya soktun.
2. Örnek Cümle:- Как ты умудрился так глупо запендюриться в долги? [kak tı u-mud-ril-sya tak glu-pa za-pin-dyu-rit-sya v dal-gi]
- Nasıl becerdin de bu kadar aptalca borç batağına saplandın?
- Fiziksel olarak sıkışmak, zor bir yere saplanıp kalmak: Bir aracın veya nesnenin çamura, kara veya dar bir geçide girerek orada mahsur kalması.
1. Örnek Cümle:- Машина запендюрилась в самую грязь, теперь её фиг вытащишь. [ma-şı-na za-pin-dyu-ri-las' v sa-mu-yu gryas', ti-per' yi-yo fik vı-ta-şış]
- Araba çamurun tam ortasına saplanıp kaldı, şimdi bok çıkarırsın oradan.
- Kendi kendini zorla bir yere sokmak / Belaya saplanmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запендюриться
Latin Transkripsiyonu: Zapendyuritsya
Okunuşu ve Vurgu: [za-pin-dyu-rit-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Kelimenin kökeni, Rus argosunda darbe vurmak, fırlatmak, zorla sokmak veya kaba cinsel ilişki eylemini tanımlamak için kullanılan пендюрить [pen-dyu-rit'] fiiline dayanmaktadır. Bu fiil ise tarihsel olarak güney Rus diyalektlerinde hantal, kaba saba kişileri tanımlamak için kullanılan пендюх [pen-dyuh] sözcüğünden veya darbe, tekme anlamına gelen Almanca kökenli пендель [pen-del'] kelimesinden türemiştir. Fiile eklenen ve eylemin sınır aşımını, bir şeyin içine derinlemesine girmesini sağlayan за- [za-] ön eki ile dönüşlülük bildiren -ся [-sya] ekinin birleşimi, öznenin kendi kendisini zorla ve hoyratça bir duruma sokmasını ifade eder. Bu birleşim zamanla mecazi bir anlam kazanarak, bir kişinin kendi hatası yüzünden pis bir duruma saplanması, yani вляпаться [vlya-pat-sya] anlamını doğurmuştur.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Söz konusu kelime, Rus sokak dilinde, gençlik argosunda ve kentsel alt kültürlerde geniş bir karşılık bulmaktadır. Bir kişinin kendi basiretsizliği, dikkatsizliği ya da fevri hareketleri sebebiyle içinden çıkılması zor, utanç verici veya tehlikeli bir duruma düşmesini tasvir eder. Kökenindeki kaba ve saldırgan tınılar nedeniyle, bu kelimeyle tanımlanan durum sadece şanssızlık olarak görülmez; aynı zamanda öznenin aptallığı ve durumun rezilliği vurgulanır. Özellikle yasa dışı işlere bulaşmak, dolandırıcıların tuzağına düşmek, ödenemeyecek borçların altına girmek ya da kolluk kuvvetleriyle başını belaya sokmak gibi durumlar için kullanılır. Kelime, resmi dilden uzak, sokak gerçekliğine ve yeraltı dünyasının alaycı anlatım üslubuna son derece uygundur.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Küfür Sözlüğü). Limbus Press.
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language. (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).