Захреноветь
(Zahrenovet')- Sağlığın, keyfin veya fiziksel durumun kötüleşmesi (Hastalanmak, fenalaşmak, çökmek): İnsanın kendini fiziksel veya ruhsal olarak çok kötü hissetmeye başlaması.
1. Örnek Cümle:- Что-то я захреновел после вчерашнего. [şto-ta ya za-hri-na-vyel pas-li fçe-raş-ni-va]
- Dünden sonra biraz fenalaştım, kendimi bok gibi hissediyorum.
2. Örnek Cümle:- Отец совсем захреновел, надо врача вызывать. [a-tyets saf-syem za-hri-na-vyel, na-da vra-ça vı-zı-vat']
- Babam iyice kötüleşti, doktor çağırmak lazım.
- Bir durumun, nesnenin, mekanizmanın veya kalitenin bozulması (Boktanlaşmak, berbat bir hal almak): İşlerin ters gitmesi, bir cihazın bozulması veya kalitenin düşmesi.
1. Örnek Cümle:- Погода совсем захреновела, дождь пошёл. [pa-go-da saf-syem za-hri-na-vye-la, doşt' pa-şol]
- Hava iyice boktanlaştı, yağmur başladı.
2. Örnek Cümle:- Мотор в машине захреновел, барахлит постоянно. [ma-tor v ma-şi-nye za-hri-na-vyel, ba-rah-lit pas-ta-yan-na]
- Arabanın motoru iyice bozuldu, sürekli tekliyor.
- Yaban turpuna dönmek / Boktanlaşmak / Kötüleşmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Захреноветь
Latin Transkripsiyonu: Zahrenovet'
Okunuşu ve Vurgu: [za-hri-na-vyet']
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Rusçada yaban turpu anlamına gelen хрен [hren] kelimesi ile bir durumun başlamasını veya geçişini bildiren за- [za-] ön ekinin ve bir duruma dönüşmeyi ifade eden -еть [-yet'] eylemsi ekinin birleşmesiyle türetilmiştir. Dilbilimsel açıdan хрен [hren] sözcüğü, Rus dilindeki en yaygın erkek cinsel organı kökenli ağır küfür olan хуй [huy] kelimesinin yerine kullanılan örtmece (eufemizm) bir kelimedir. Ağır küfürlerin kamusal alanda yasak veya ayıp kabul edilmesi sebebiyle, fonetik olarak benzer veya anlamsal olarak hafifletilmiş bu tür örtmeceler sıklıkla yeni kelime türetiminde kullanılır. Dolayısıyla захреноветь [za-hri-na-vyet'] eylemi, kelime kökeni bakımından bir şeyin berbatlaşması, değersizleşmesi ve kelimenin tam anlamıyla kötü bir duruma evrilmesi sürecini ifade eder.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus sokak dilinde ve günlük argoda bu kelime, hem insanların sağlık durumlarının kötüye gitmesini hem de cansız nesnelerin, sistemlerin veya genel gidişatın bozulmasını tasvir etmek için kullanılır. Ağır küfür içeren запиздеть [za-piz-det'] veya опизденеть [a-piz-di-nyet'] gibi daha kaba kelimelerin günlük konuşmada yumuşatılmış ama yine de son derece argo ve sokak diline ait olan bir versiyonudur. Sovyetler Birliği ve sonrasındaki ekonomik dalgalanmalar, bürokratik tıkanıklıklar ve gündelik hayattaki ani kötüleşmeler, Rus halk dilinde her şeyin bir anda kontrolden çıkıp kötüye gidebileceği algısını yaratmıştır. Bu durum, dile her türlü bozulmayı ve çürümeyi hızlıca tanımlayabilen захреноветь [za-hri-na-vyet'] gibi eylemler kazandırmıştır. Kelime ayrıca kişinin alkol veya hastalık sonrası fiziksel olarak kendisini çok kötü hissettiği durumları anlatmak için de yaygın olarak kullanılır. Rus argosunun karakteristik bir özelliği olan, tek bir küfür/örtmece kökünden (bu örnekte хрен [hren] kökünden) хреново [hri-no-va] (kötü/boktan bir şekilde) ve хреновина [hri-no-vi-na] (abur cubur/boktan alet) gibi onlarca farklı sözcük türetme becerisinin en tipik eylemsel örneklerinden biridir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского argо (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.