Едрёна-зелёна
(Yedryona-zelyona)- Şaşkınlık, hayret, öfke ünlemi (Hassiktir, anasını satayım, hayda): Aşırı şaşkınlık, hayret veya beklenmedik bir duruma karşı duyulan öfke ve bıkkınlığı ifade eder. Genellikle olumsuz bir bağlamda kullanılır.
1. Örnek Cümle:- Едрёна-зелёна, опять ключ забыл! [yed-ryo-na-zye-lyo-na, ap-yat' klyuç za-bıl!]
- Hassiktir, anahtarı yine unuttum!
2. Örnek Cümle:- Едрёна-зелёна, да что ж это такое! [yed-ryo-na-zye-lyo-na, da şto j eta ta-ko-ye!]
- Anasını satayım, bu neyin nesi böyle!
- Yoğun hayal kırıklığı veya çaresizlik (Lanet olsun, kahretsin): Beklenmedik bir sorun karşısında hissedilen yoğun hayal kırıklığı ve çaresizlik hali.
1. Örnek Cümle:- Едрёна-зелёна, всё пропало! [yed-ryo-na-zye-lyo-na, fsyo pra-pa-la!]
- Lanet olsun, her şey boka sardı!
2. Örnek Cümle:- Едрёна-зелёна, как же я так облажался? [yed-ryo-na-zye-lyo-na, kak jye ya tak ab-la-jal-sya?]
- Kahretsin, nasıl böyle sıçtım?
- Sikilesi yeşil
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Едрёна-зелёна
Latin Transkripsiyonu: Yedryona-zelyona
Okunuşu ve Vurgu: [yed-ryo-na-zye-lyo-na]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu ifade, Rusçada yaygın olarak kullanılan ve 'sikilesi ana' veya 'ananı sikeyim' anlamına gelen kaba küfür ебёна мать [yeb-yo-na mat'] ifadesinin yumuşatılmış, örtmeceli (eufemistik) bir versiyonudur. Birinci kelime olan едрёна [yed-ryo-na], ебёна [yeb-yo-na] kelimesinin fonetik bir bozulması ve yumuşatılmış halidir. ебёна [yeb-yo-na] ise 'sikmek' anlamındaki ебать [ye-bat'] fiilinden türemiştir. İkinci kelime зелёна [zye-lyo-na] ('yeşil' anlamına gelir) ise, esasen anlamsız bir ekleme olup, sadece kafiye ve ritim yaratmak, ayrıca küfrün asıl kaba anlamını daha da örtmek amacıyla kullanılmıştır. Bu türden kelime oyunları ve fonetik deformasyonlar Rus argo dilinde yaygındır (Sannikov, 1999).
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Едрёна-зелёна [yed-ryo-na-zye-lyo-na] ifadesi, konuşmacının şaşkınlık, öfke, bıkkınlık veya hayret gibi güçlü duygularını, en ağır küfürleri kullanmaktan kaçınarak dile getirmek istediği durumlarda tercih edilir. Hukuki veya sosyal kısıtlamaların olduğu ya da sadece daha 'kültürlü' görünmek istenen ortamlarda, asıl küfürlü ifadenin yerine geçen bir 'tabu kaçınma' mekanizmasıdır. Bu türden yumuşatılmış küfürler, Rus toplumunda güçlü duygusal tepkileri dile getirmek için yaygın olarak kullanılır ve konuşmacının hem öfkesini ifade etmesini hem de aşırıya kaçan bir kaba dil kullanıcısı olarak algılanmamasını sağlar. 20. yüzyılın sonlarında Rus dilindeki değişimleri ve dil oyunlarını inceleyen kaynaklar (Zemskaya, 1996; Sannikov, 1999) bu tür yapıların halk dilindeki esnekliğini ve yaratıcılığını vurgular.