Упизживаться
(Upizjivatsya)- Aşırı yorulmak, pestil olmak, canı çıkmak: Çok ağır bir fiziksel veya zihinsel çaba sonucunda tamamen bitkin düşmek, takatsiz kalmak. Kelimenin küfür kökenli olması, yorgunluğun derecesini ve kişinin yaşadığı bezginliği vurgular. Bu ifade, normal bir yorgunluktan ziyade, bitkinliğin son noktasını anlatır.
1. Örnek Cümle:
- Я сегодня так упизживался на работе, что еле до дома дошёл. [ya si-vod-nya tak u-piz-ji-val-sya na ra-bo-te, şto ye-li da do-ma da-şyol]
- Bugün işte o kadar pestil oldum ki, eve zor yürüdüm.
2. Örnek Cümle:
- Хватит упизживаться за компьютером, иди хоть погуляй. [hvat-it u-piz-ji-vat'-sya za kom-p'yu-te-rom, i-di hot' pa-gu-lyay]
- Bilgisayar başında bu kadar canın çıkmasın, git biraz hava al bari.
3. Örnek Cümle:
- Мы упизживались всю ночь, чтобы успеть закончить проект. [mı u-piz-ji-val-is' vsyu noç, ştobı us-pyet' za-kon-çit' pra-yekt]
- Proje bitirmek için bütün gece anamız ağladı (çok yorulduk).
- Yorulmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Упизживаться
Latin Transkripsiyonu: Upizjivatsya
Okunuşu ve Vurgu: [u-piz-ji-vat'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiil, Rusçanın en kaba ve müstehcen küfür köklerinden biri olan пизда [piz-da] (kadın cinsel organı) kökünden türemiştir. Fiilin yapısı incelendiğinde; yoğunlaştırma ve tamamlanma anlamı katan у- [u-] ön eki, fiilin temel anlamını taşıyan -пизд- [pizd-] kökü, tekrarlanan veya süregiden eylemi ifade eden -ивать- [-i-vat'] soneki ve dönüşlü (reflexive) veya edilgen anlam katan -ся [-sya] soneki bir araya gelmiştir. Etimolojik olarak, пизда [piz-da] kökü Proto-Slavca *pizda kelimesine dayanır ve Slav dillerinde yaygın olarak cinsel organa atıfta bulunur (Vasmer). Argo ve küfür jargonunda bu kök, doğrudan cinsel anlamının yanı sıra, aşırı derecede, berbat, çok fazla gibi yoğunluk belirten veya olumsuzluk katan bir ifade aracı olarak kullanılır (Plutser-Sarno, Elistratov). Bu kelime özelinde, kökün verdiği yoğunluk, normal bir yorgunluk halini aşırı ve tükenme noktasına varan bir bitkinliğe taşır. Kelimenin yapısı, adeta 'canı çıkmak', 'pestil olmak' gibi Türkçedeki benzer argo kullanımlarla örtüşür bir şekilde, yorgunluğun son noktasını vurgular.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Упизживаться [u-piz-ji-vat'-sya] fiili, Rus argosunda ve halk dilinde aşırı fiziksel veya zihinsel yorgunluğu ifade etmek için kullanılan son derece kaba ve müstehcen bir kelimedir. Kullanıldığı bağlam, genellikle kişinin içinde bulunduğu bitkinlik, bezginlik veya bıkkınlık halini en uç noktada dile getirme arzusudur. Bu tür kelimeler, konuşmacının öfkesini, hayal kırıklığını veya çaresizliğini ifade etmek için bilinçli olarak seçilir (Levin). Normal 'yorulmak' (уставать [us-ta-vat']) fiilinin yerine упизживаться [u-piz-ji-vat'-sya] kullanılması, yorgunluğun sıradan bir durumdan öte, kişinin dayanma sınırlarını zorlayan, tükenme noktasına getiren bir işkenceye dönüştüğünü ima eder. Kelime, özellikle ağır fiziksel işlerde, uzun ve yorucu mesailerde veya mental olarak yıpratıcı durumlarda kullanılır. Örneğin, bir öğrencinin sınavlara hazırlanırken yaşadığı yoğun baskıyı veya bir işçinin ağır mesailer sonrası hissettiği bitkinliği anlatırken tercih edilebilir. Kelimenin bu denli güçlü ve kaba bir kökten gelmesi, ifadeye adeta bir 'patlama' etkisi katar. Zemskaya'nın da belirttiği gibi, 20. yüzyılın sonlarında Rus dilinde artan bir şekilde duygusal yoğunluk ve ifade gücü arayışı gözlemlenmiştir ve bu tür küfür kökenli fiiller bu eğilimin bir parçasıdır. Kelime, resmi ortamlarda, eğitimli çevrelerde veya yabancılarla konuşurken asla kullanılmaz; daha çok samimi arkadaş grupları, aile bireyleri veya aynı deneyimi paylaşan meslektaşlar arasında, çoğu zaman mizahi veya abartılı bir tonla kendine yer bulur.
4. KAYNAKÇA
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка.
- Zemskaya, E. A. (1996). Русский язык конца XX столетия.