1. KELİME VE FONETİK

Kiril Yazılışı: Проституция
Latin Transkripsiyonu: Prostitutsiya
Okunuşu ve Vurgu: [pras-ti-tu-tsi-ya]

2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)

Kelimeler ve kavramlar üzerine derinlemesine çalışmalar sunan Vasmer'ın Etimolojik Sözlüğü'ne göre, проституция [pras-ti-tu-tsi-ya] kelimesi Rusçaya doğrudan Latince kökeninden, prostitutio sözcüğünden geçmiştir. Latince prostituere fiilinden türemiştir ki bu fiil de pro- (önünde, göz önünde) ve statuere (yerleştirmek, dikmek, sunmak) kelimelerinin birleşimiyle oluşmuştur. Bu etimolojik köken, kelimenin temel anlamının “kamuya açık bir şekilde sunmak” veya “bir amaç için kendini teşhir etmek” olduğunu net bir şekilde ortaya koyar. Cinsel hizmet karşılığında para kazanma eylemini ifade eden bu terim, Slav dillerinin ana köklerinden gelmeyip, Latince aracılığıyla Batı Avrupa dillerinden Rusçaya adapte olmuştur. Bu durum, Rusçadaki çoğu küfür kökünün Slav kökenli olmasından farklı bir yapıya işaret eder.

3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE

Проституция [pras-ti-tu-tsi-ya] kelimesi, cinsel hizmet karşılığı para kazanma eylemini tanımlayan resmi ve akademik bir terimdir. Ancak Rus argosunda veya halk dilindeki kullanımlarda, bu eylemin tanımı çoğu zaman verilen örnekte olduğu gibi doğrudan ve kaba ifadelerle yapılır: “зарабатывание денег еблей” [za-ra-ba-tı-va-ni-ye de-neg yeb-ley]. Buradaki ебля [yeblya] kelimesi, Rusçanın en ağır ve tabu kabul edilen küfür köklerinden biri olan ебать [yebat'] (sevişmek, sikişmek) fiilinden türemiş bir isimdir. Bu tanımlama, kelimenin resmiyeti ile eylemin toplumsal algısı arasındaki uçurumu gözler önüne serer. Plutser-Sarno'nun ağır küfür sözlüğü, bu tür müstehcen kelimelerin yapısal anatomisini detaylandırmaktadır.

Rusya tarihinde fahişelik, farklı dönemlerde farklı sosyal ve yasal statülere sahip olmuştur. Çarlık Rusyası döneminde belirli düzeyde regüle edilmiş, hatta kadınlara "sarı bilet" adı verilen özel belgelerle bu mesleği icra etme izni verilmiştir. Ancak Sovyetler Birliği döneminde bu durum kökten değişmiştir. Resmi ideolojiye göre, sosyalist toplumda fahişelik gibi "kapitalist yozlaşmalar" ortadan kalkacaktı. Dolayısıyla, Sovyet yasalarında fahişelik doğrudan bir suç olarak tanımlanmamış, ancak "parazitlik" veya "sosyalist yaşam tarzına aykırı davranış" gibi dolaylı suçlamalarla cezalandırılmıştır. Chalidze'nin "Criminal Russia" ve Fitzpatrick'in "Everyday Stalinism" adlı eserleri, bu yasal kısıtlamaların ve yeraltı faaliyetlerinin Sovyet toplumu üzerindeki etkilerini açıkça ortaya koymaktadır. Yasaklama ve inkar, fahişeliğin ortadan kalkmasına değil, aksine daha da yeraltına itilmesine, kendine özgü bir jargon ve gizli ağlar oluşturmasına yol açmıştır. Elistratov ile Mokienko ve Nikitina'nın sözlükleri, bu yeraltı dilinin ve argotik ifadelerin gelişimini belgelemiştir.

Post-Sovyet dönemde ise, ekonomik zorluklar ve toplumsal dönüşümlerle birlikte fahişelik yeniden görünür hale gelmiş ve uluslararası organize suç ağlarıyla (Galeotti'nin "The Vory" adlı eserinde detaylandırdığı gibi) bağlantılı hale gelmiştir. Bu durum, hem resmi dilde hem de argoda kelimenin kullanım sıklığını ve çeşitliliğini artırmıştır. Levin'in Rus dilindeki müstehcen ifadeler üzerine yaptığı çalışmalar, bu tür kaba tanımlamaların pragmatik işlevlerini, yani konuşucunun duygu durumunu ve konuya yönelik olumsuz tutumunu nasıl aktardığını anlamak açısından önemlidir. Argo sözlüklerinde yer alan bu tür tanımlar, kelimenin sadece sözlük anlamını değil, aynı zamanda toplumun bu eyleme yönelik derin önyargılarını ve ahlaki yargılarını da yansıtır.

4. KAYNAKÇA

• Chalidze, V. (1977). Criminal Russia: Essays on Crime in the Soviet Union. Random House.
• Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
• Fitzpatrick, S. (1999). Everyday Stalinism: Ordinary Life in Extraordinary Times. Oxford University Press.
• Galeotti, M. (2018). The Vory: Russia's Super Mafia. Yale University Press.
• Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
• Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
• Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Küfür Sözlüğü). Limbus Press.
• Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language. (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).