Обхезаться
(Obhezatsya)- Korkudan altına yapmak/kaçırmak: Aşırı korku, şok veya kontrol kaybı nedeniyle istemsizce dışkılamak. Fiilin en kaba ve literal anlamıdır. Birincil anlam olarak "обосраться" [ab-as-ra-tsya] fiili ile eşanlamlıdır.
1. Örnek Cümle:- Когда медведь выскочил из кустов, он так обхезался, что еле добежал до дома. [kag-da mit'-ved' vıs-ka-çil iz kus-tov, on tak ab-he-zal-sya, şto ye-le da-bi-jal da do-ma]
- Ayı çalılıklardan fırladığında, o kadar altına yaptı ki, eve zor yetişti.
2. Örnek Cümle:- От одного вида полиции он весь обхезался. [at ad-na-vo vi-da pa-li-tsii on ves' ab-he-zal-sya]
- Sadece polisi görmekle bile altına kaçırdı.
- Çok korkmak, paniklemek, paçaları tutuşmak: Aşırı derecede korkmak, dehşete kapılmak veya bir durum karşısında kontrolünü ve cesaretini tamamen kaybederek büyük bir hata yapmak ya da başarısız olmak. "Испугаться" [is-pu-ga-tsya] fiilinin çok daha kaba ve güçlü bir karşılığıdır.
1. Örnek Cümle:- Перед важным выступлением он так обхезался, что забыл все слова. [pi-red vaj-nım vıs-tup-le-niyem on tak ab-he-zal-sya, şto za-bıl' fsye sla-va]
- Önemli konuşma öncesi o kadar panikledi ki (ödü koptu), bütün sözleri unuttu.
2. Örnek Cümle:- Начальник так на него накричал, что он обхезался и всё испортил. [na-çal'-nik tak na ni-vo na-kri-çal, şto on ab-he-zal-sya i fsyo is-por-til]
- Patron ona öyle bağırdı ki, paçaları tutuştu (korkudan felç oldu) ve her şeyi mahvetti.
- Kendi üzerine pislemek / Altına sıçmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Обхезаться
Latin Transkripsiyonu: Obhezatsya
Okunuşu ve Vurgu: [ab-he-za-tsya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Fiil, Rusçada oldukça kaba bir fiil olan хезать [he-zat'] kökünden türemiştir. Bu kök, Proto-Slavca *xězati fiiline dayanır ve "dışkılamak, pislemek" anlamına gelir. Vasmer'in etimolojik sözlüğü, bu kelimenin eski Slav dillerindeki benzerlerini ve doğrudan fizyolojik dışkılama eylemini ifade ettiğini belirtir. Kelimeye eklenen "об-" [ab-] ön eki, eylemin tamamlanmasını, bir yüzeyin veya bir kişinin tamamının bu eylemden etkilenmesini (örneğin "her yerini kirletmek" gibi) ifade eder. "-ся" [-sya] son eki ise fiile dönüşlü (refleksif) bir anlam katarak eylemin özne üzerinde gerçekleştiğini, yani "kendi üzerine" yapıldığını gösterir. Dolayısıyla, kelimenin temel yapısı "kendi üzerini dışkılamak/kirletmek" şeklindedir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Обхезаться [ab-he-za-tsya] fiili, Rus dilindeki en kaba ve aşağılayıcı ifadelerden biridir ve doğrudan fizyolojik bir eylemi, yani korkudan veya kontrol kaybından dolayı dışkılamayı ifade eder. Bu kelime, Plutser-Sarno'nun "Büyük Rus Küfür Sözlüğü"nde detaylıca incelenen, Rusçanın en ağır küfür köklerine ait olan ve yoğun duygusal yük taşıyan kelime grubuna dâhildir. Kelimenin kullanımı, sadece fiziksel bir durumu değil, aynı zamanda aşırı derecede korkmuş, paniklemiş, utanç verici bir şekilde başarısız olmuş veya tamamen kontrolünü kaybetmiş bir kişiyi tanımlamak için mecazi olarak da yaygındır.
Sosyokültürel açıdan, bu fiil, bireyin en ilkel ve savunmasız anını, yani fizyolojik kontrol kaybını vurgulayarak, onun psikolojik çöküşünü ve zayıflığını acımasızca gözler önüne serer. Bu nedenle, günlük dilde, özellikle argo ve jargon kullanımında (Elistratov, Mokienko & Nikitina), bir kişinin aşırı korkaklığını, beceriksizliğini veya bir durum karşısında yaşadığı tam bir şoku ifade etmek için kullanılır. Örneğin, bir sınavda başarısız olan veya önemli bir görevde panikleyen birini tanımlamak için "обхезался" [ab-he-zal-sya] denilmesi, sadece başarısızlığı değil, aynı zamanda bu başarısızlığın getirdiği utanç ve çaresizliği de imler. Levin ve Uspensky gibi dilbilimciler, bu tür müstehcen ifadelerin Rus kültüründeki yerini ve mitolojik bağlamlarını incelemişlerdir; bu kelimeler sadece kaba değil, aynı zamanda derin bir aşağılama ve alay içerir.
Sözcük, genellikle başkalarının zaafını vurgulamak veya bir durumu dramatize etmek amacıyla kullanılır ve konuşmacının öfkesini, hayal kırıklığını veya küçümsemesini yansıtır. Kültürel bağlamda, bu kelimenin kullanıldığı bir durum, genellikle kaba bir şaka, ağır bir eleştiri veya birinin rezil olduğu bir olayın betimlemesidir. Bu tür ifadelerin toplumsal kabulü, konuşmacının sosyal çevresi ve bağlamına göre değişmekle birlikte, genel olarak halk içinde kullanılmaktan kaçınılması gereken, güçlü bir tabu kelimesidir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
- Uspensky, B. A. (1994). Мифологический аспект русской экспрессивной фразеологии (Rus Ekspresif Frazeolojisinin Mitolojik Boyutu).
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).