Мандраж
(Mandraj)- Sınav, sahne, kavga veya önemli bir olay öncesi gelen aşırı heyecan, stres ve titreme hali (Sahne korkusu, sınav stresi): Kontrol edilemeyen içsel huzursuzluk ve endişe.
1. Örnek Cümle:- Перед экзаменом у меня начался дикий мандраж. [pi-ryet ek-za-mi-nam u me-nya na-çal-sya di-kiy man-d-raş]
- Sınavdan önce bende korkunç bir stres ve panik başladı.
2. Örnek Cümle:- Сними этот мандраж, ты же отлично подготовлен. [sni-mi e-tat man-d-raş, tı je at-liç-na pad-ga-tov-lyen]
- Şu paniği at üzerinden, harika bir şekilde hazırlandın işte.
- Tehlike, polis baskını veya suç anında kapılan tedirginlik ve yakalanma korkusu (Sokak ve yeraltı argosu): Beklenmedik durumlar karşısında yaşanan panik.
1. Örnek Cümle:- Как только увидели полицию, у всех начался мандраж. [kak tol'-ka u-vid-ye-li pa-lit-si-yu, u fsyeh na-çal-sya man-d-raş]
- Polisi görür görmez hepsini bir korku ve panik sardı.
- Korku / Sinirsel titreme / Panik hali
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Мандраж
Latin Transkripsiyonu: Mandraj
Okunuşu ve Vurgu: [man-d-raş]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Fransızca tiyatro ve sokak jargonu üzerinden Rusçaya girdiği kabul edilmektedir. Kelimenin kökeni, bünyede halüsinasyon, çırpınış ve titremelere yol açmasıyla bilinen adamotu bitkisinin Fransızca adı olan mandragore [man-dra-gor] kelimesine veya kasılma ve titreme bildiren Fransızca kökenli argotik ifadelere dayanır. 20. yüzyılın başlarında Rusçaya ilk olarak tiyatro oyuncularının sahne öncesi yaşadığı aşırı heyecanı ve diz titremesini tanımlayan bir terim olarak girmiştir. Zamanla suç dünyasının ortak dili olan феня [fe-nya] argosuna, ardından post-Sovyet döneminde gençlik argosuna ve genel sokak diline evrilmiştir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus gündelik yaşamında мандраж [man-d-raş], soyut bir korkudan ziyade fizyolojik belirtilerle (ellerin ve dizlerin titremesi, kalbin hızlı çarpması, mideye kramp girmesi) kendini gösteren akut bir endişe, sınav stresi, sahne korkusu veya tehlike anındaki panik durumunu ifade eder. Sovyet döneminde özellikle öğrenciler, sporcular ve sahne sanatçıları arasında yaygın olarak kullanılan ifade, kriminolojik bağlamda polis baskını veya hesaplaşma öncesi suçluların yaşadığı panik ve tedirginlik anlarını tanımlamak için tercih edilmiştir. Günümüz Rusçasında son derece popüler olup, поймать мандраж [pay-mat' man-d-raş] (paniğe kapılmak, strese girmek) veya быть на мандраже [bıt' na man-d-ra-je] (endişe ve heyecandan diken üstünde olmak) gibi fiilleşen yapılarla sıkça kullanılır.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.