Будёновка
(Budyonovka)- Prezervatif: Cinsel ilişki sırasında kullanılan, koruyucu amaçlı kılıf. Argo ve mizahi bir ifadeyle, adını Sovyet dönemine ait sivri uçlu askeri şapkadan alır, çünkü şekilsel benzerlik ve koruyucu işlev arasında bir paralellik kurulur.
1. Örnek Cümle:- У тебя будёновка найдётся? [u ti-b`ya` bu-d`yo`-naf-ka nay-d`yo`-tsa?]
- Sende prezervatif var mı?
2. Örnek Cümle:- Не забудь будёновку, если что. [nye za-but' bu-d`yo`-naf-ku, yes-li şto.]
- Olur da gerekirse prezervatifini unutma.
- Budyonovka (şapkası)
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Будёновка
Latin Transkripsiyonu: Budyonovka
Okunuşu ve Vurgu: [bu-d`yo`-naf-ka]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Kelime, erken Sovyet döneminde Kızıl Ordu askerleri tarafından giyilen karakteristik sivri uçlu kumaş miğfer veya şapkanın adıdır. Adını ünlü Sovyet askeri komutanı Semyon Budyonny'den alır. Orijinal olarak "богатырка" [ba-ga-tır-ka] (kahraman şapkası) olarak bilinse de, zamanla halk arasında ve özellikle askeri bağlamda "будёновка" [bu-dyo-naf-ka] adıyla anılmaya başlanmıştır. Temel anlamı itibarıyla bu kelime, başı soğuktan ve darbelerden korumak amacıyla tasarlanmış, kulaklıkları ve boyun koruyucusu olan yünlü veya keçe bir şapkayı ifade eder. Argo kullanımındaki anlam kayması ise, bu şapkanın kendine özgü konik veya sivri uca sahip formuyla ilişkilidir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
"Будёновка" [bu-dyo-naf-ka] kelimesinin "prezervatif" anlamında kullanılması, Rus argosundaki yaratıcı metaforların ve dolaylı anlatımların tipik bir örneğidir. Bu semantik kayma, kelimenin temel anlamından, yani sivri uçlu askeri şapkadan, görsel benzerlik yoluyla başka bir nesneye aktarılmasıyla gerçekleşmiştir. Prezervatifin şekli (özellikle uç kısmı) ve işlevi (koruma, örtme), Budyonovka şapkasının konik yapısı ve başı koruma fonksiyonu ile paralellik gösterir.
Bu türden bir benzetme, özellikle cinsel konular gibi toplumda doğrudan dile getirilmesi hoş karşılanmayan veya tabu olarak görülen meseleleri ifade ederken sıkça başvurulan bir dilsel stratejidir. Konuşucular, mizahi veya alaycı bir tonla, resmi olmayan bir ortamda, prezervatifi adını anmadan betimlemek için bu tür bir eğretilemeyi kullanır. Bu durum, Rus argosunun bir özelliği olan, nesnelere ironik veya beklenmedik isimler verme geleneğiyle de uyumludur. Elistratov ve Mokienko & Nikitina gibi argoyu inceleyen dilbilimciler, gündelik nesneler ve tarihi semboller üzerinden yapılan bu tür metaforların, dili daha renkli ve ifade gücü yüksek kıldığını belirtirler. Bu kullanım, aynı zamanda, resmi terminolojiden uzaklaşarak belirli bir grup içi dayanışmayı veya "içeriden" olma hissini de pekiştirir.
Kelimenin bu argo anlamıyla ne zaman tam olarak ortaya çıktığı kesin olmamakla birlikte, prezervatiflerin daha yaygın hale geldiği ancak açıkça adlandırılmasının hala çekinceli olduğu 20. yüzyılın ortalarından sonlarına doğru popülerlik kazanmış olması muhtemeldir. Bu, dil oyunlarının (Sannikov) ve gündelik yaşamdaki mizahi yaklaşımların bir yansımasıdır.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Sannikov, V. Z. (1999). Русский язык в зеркале языковой игры (Dil Oyunlarının Aynasında Rus Dili).