1. KELİME VE FONETİK

Kiril Yazılışı: Абортировать
Latin Transkripsiyonu: Abortirovat'
Okunuşu ve Vurgu: [a-bar-ti-ra-vat']

2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)

Rusça fiil Абортировать [a-bar-ti-ra-vat'], Latince “abortus” (düşük, vaktinden önce doğum) kelimesinden, muhtemelen Almanca “abortieren” veya Fransızca “avorter” aracılığıyla Rusçaya geçmiştir. Kelime köken olarak tıbbi bir terim olup, bir gebeliği zamanından önce sonlandırma eylemini ifade eder. Bu fiil, Rus diline nispeten geç bir dönemde, modern tıp terminolojisinin gelişmesiyle birlikte girmiştir. Kelime, uluslararası tıp terminolojisinde ortak bir köke sahip olup, doğrudan bir küfür veya argo kelimesi olmamakla birlikte, sosyokültürel bağlamda mecazi kullanımlarıyla ve ilişkili ifadeleriyle argo sözlüklerinde yerini almıştır.

3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE

Rusya'da (Sovyetler Birliği döneminde) kürtaj yasaları tarihte önemli dalgalanmalar göstermiştir. İlk olarak 1920 yılında yasallaştırılan kürtaj, Stalin döneminde, özellikle 1936'da çıkarılan bir kanunla yasaklanmış, bu durum yeraltı kürtaj uygulamalarının ve ilgili jargonun ortaya çıkmasına yol açmıştır (Fitzpatrick, 1999). Kürtaj yasağı, 1955'te tekrar yasallaşana kadar devam etmiştir. Bu dalgalanmalar, Абортировать [a-bar-ti-ra-vat'] kelimesinin sadece tıbbi bir terim olmaktan öte, toplumsal, ahlaki ve etik tartışmaların merkezinde yer almasına neden olmuştur.

Абортировать kelimesi, doğrudan “kürtaj yapmak” anlamını taşısa da, argo ve gayriresmi dilde mecazi kullanımlara da sahiptir. Bu mecazi kullanımlar genellikle bir planın, projenin veya girişimin beklenmedik bir şekilde durdurulması, iptal edilmesi veya mahvedilmesi anlamında kullanılır. Bu tür kullanımlar, bir şeyin “doğmasına” veya gerçekleşmesine engel olma fikrini vurgular. Örneğin, bir projenin Абортировать [a-bar-ti-ra-vat'] edilmesi, tıpkı istenmeyen bir gebeliğin sonlandırılması gibi, onun tamamlanmasının engellenmesi anlamına gelir. Bu mecazi kullanım, özellikle askeri, teknik veya proje yönetimi jargonunda yaygınlık kazanmıştır ve İngilizce “abort a mission/project” ifadesinden doğrudan etkilenmiştir.

Ayrıca, Ilf ve Petrov'un “Двенадцать стульев” [Dvenadtsat' stul'yev] adlı eserinde geçen “жертва аборта” [jertva aborta] (“kürtaj mağduru”) gibi ifadelerin Rus argosunda, istenmeyen veya sevimsiz bir kişiyi aşağılamak amacıyla kullanılması (Ilf & Petrov, 1928), Абортировать kelimesinin ve kürtaj kavramının toplumsal algıdaki olumsuz ve aşağılayıcı çağrışımlarını da yansıtır. Bu durum, kelimenin sadece tıbbi bir eylemi değil, aynı zamanda istenmeyen bir sonucu veya varlığı engelleme eylemini de temsil ettiğini gösterir.

4. KAYNAKÇA

• Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
• Fitzpatrick, S. (1999). Everyday Stalinism: Ordinary Life in Extraordinary Times. Oxford University Press.
• Ilf, I., & Petrov, E. (1928). Двенадцать стульев (On İki Sandalye).
• Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
• Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
• Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language. (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).