Затыкаться
(Zatıkatsya)- Çok yorulmak, canı çıkmak, amı götü dağıtmak, canından bezmek (заебаться anlamında): Bir işle uğraşmaktan, koşturmaktan veya sorunları çözmeye çalışmaktan ötürü fiziksel ve zihinsel olarak tamamen tükenmek.
1. Örnek Cümle:- Я уже затыкаюсь на этой работе, каждый день одно и то же. [ya u-je za-tı-ka-yus' na e-tay ra-bo-ti, kaj-dıy dyen ad-no i to je]
- Bu işte çalışmaktan artık amım götüm dağıldı, her gün aynı bok.
2. Örnek Cümle:- Хватит бегать и затыкаться за гроши. [hva-tit bye-gat' i za-tı-kat'-sya za gra-şi]
- Üç kuruş için koşturup kendini sikip atmayı bırak artık.
- Susmak, çenesini kapatmak, sesini kesmek (заткнуться anlamında): Karşı tarafın konuşmasını kaba bir şekilde sonlandırmasını istemek veya kendi sesini kesmek.
1. Örnek Cümle:- Да затыкнись ты уже, слушать тошно! [da za-tık-nis' tı u-je, slu-şat' taş-na]
- Kes sesini artık, dinlemekten midem bulandı!
2. Örnek Cümle:- Когда шеф закричал, все сразу заткнулись. [kag-da şef za-kri-çal, fse sra-zu zat-knu-lis']
- Patron bağırınca herkes anında göt gibi sustu.
- Tıkanmak / Her deliğe sokulup kalmak / Tamamen tükenmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Затыкаться
Latin Transkripsiyonu: Zatıkatsya
Okunuşu ve Vurgu: [za-tı-kat'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Rusçada standart bir fiil olan затыкаться [za-tı-kat'-sya], "tıkanmak", "delikleri kapatılmak" veya kaba dilde "çenesini kapatmak", "susmak" anlamına gelir. Bu kelime, "dürtmek, sokmak, saplamak" anlamındaki тыкать [tı-kat'] eyleminden türemiştir. Başına gelen за- [za-] ön eki eylemin tamamlandığını, sınırlandığını veya aşırıya kaçtığını gösterir. Kelimenin sonundaki dönüşlülük eki olan -ся [-sya] ise eylemin özneye geri döndüğünü belirtir. Kelime standart dilde ve argoda iki ana kola ayrılarak gelişim göstermiştir. Birinci kol, konuşma organının tıkanması mecazı üzerinden "susmak" (заткнуться [zat-knut'-sya]) anlamını doğurmuştur. İkinci kol ise, her deliği kapatmaya çalışmak, her işe koşturmak anlamındaki затыкать каждую бочку [za-tı-kat' kaj-du-yu boç-ku] (her fıçıya tıkaç olmak) deyiminden evrilerek, kişinin kendini aşırı yorması ve yıpratması anlamını kazanmıştır. Bu ikinci anlam, argoda ağır bir küfür olan заебаться [za-yi-bat'-sya] fiilinin doğrudan yumuşatılmış (eufemistik) veya eşanlamlı bir versiyonu olarak kullanılmaktadır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus sokak kültüründe ve günlük dilde, ağır küfür köklerinden kaçınmak veya konuşmaya daha alaycı, dinamik bir ton katmak için benzer ses yapısına sahip alternatif kelimeler üretmek oldukça yaygındır. Erkek cinsel organı veya cinsel ilişki eylemiyle bağlantılı olan ağır küfür kökü ебать [yi-bat'] kelimesinden türeyen заебаться [za-yi-bat'-sya] (aşırı yorulmak, canı çıkmak) fiili, günlük hayatta çok sık kullanılsa da her ortamda dile getirilemez. Bu bağlamda konuşurlar, benzer bir çaresizlik ve tükenmişlik hissini aktarmak için затыкаться [za-tı-kat'-sya] fiiline başvururlar. Bu kullanım özellikle Sovyet sonrası dönemde, insanların birden fazla işte çalışmak zorunda kaldığı, her gün yeni bir hayat mücadelesi deliğini kapattığı ekonomik kriz yıllarında yaygınlaşmıştır. Kişi kendini adeta bir delikten diğerine koşan ve sonunda yorgunluktan tıkanıp kalan bir nesne gibi hisseder. Bu nedenle kelime, sıradan bir yorgunluğun ötesinde, sisteme, iş yüküne ve hayatın getirdiği zorluklara karşı duyulan derin bir bıkkınlığı ve isyanı ifade eder. Diğer yandan, kelimenin "susmak" anlamındaki kullanımı ise Sovyet hapishane jargonu феня [fe-nya] içinde de kendine yer bulmuştur; burada otoriteye veya hücre arkadaşlarına karşı sesini kesmek zorunda kalanların durumunu tarif etmek için kullanılmıştır.
4. KAYNAKÇA
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Küfür Sözlüğü). Limbus Press.