Засираться
(Zasirat'sya)- Kendi yalanlarında veya detaylarda boğulmak, kafası karışmak, işin içinden çıkamamak: Bir konuyu anlatırken veya savunurken çelişkiye düşmek, karmaşık hale gelmek.
1. Örnek Cümle:- Он начал врать и быстро засирался в своих же словах. [on na-çal vrat' i bıst-ra za-si-rats-tsa f sva-ih je sla-vah]
- Yalan söylemeye başladı ve çok geçmeden kendi sözleri içinde boğuldu (çelişkiye düştü).
2. Örnek Cümle:- Не надо так усложнять, а то сам засерёшься в деталях. [nye na-da tak us-laj-nyat', a to sam za-si-reş-sya v de-ta-lyah]
- Bu kadar zorlaştırma, yoksa detayların arasında kendin kaybolursun (aklın karışır).
- Sistemlerin, cihazların veya mekanizmaların çöp verilerle/kirle tıkanıp yavaşlaması (Teknik Argo): Bir bilgisayarın veya sistemin zamanla biriken kalıntılar yüzünden verimsizleşmesi.
1. Örnek Cümle:- Операционка со временем засирается всяким мусором. [a-pi-ra-tsi-on-ka sa vre-mi-nem za-si-ra-it-tsa f-sya-kim mu-sa-ram]
- İşletim sistemi zamanla her türlü çöple dolup tıkanıyor.
2. Örnek Cümle:- Фильтр быстро засирается, его надо менять чаще. [fil'tr bıst-ra za-si-ra-it-tsa, ye-vo na-da mi-nyat' çaş-şe]
- Filtre çok çabuk tıkanıyor, daha sık değiştirmek gerek.
- Bokla kaplanmak / Tıkanmak / Pislenmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Засираться
Latin Transkripsiyonu: Zasirat'sya
Okunuşu ve Vurgu: [za-si-rats-tsa]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Kelime, Rusçadaki eski ve yaygın kaba fiillerden biri olan, dışkılamak anlamına gelen срать [srat'] eylemine dayanmaktadır. Bu köke, bir eylemin tamamlandığını, bir yüzeyin tamamen kaplandığını veya bir sürecin yoğunlaştığını bildiren за- [za-] ön eki ile dönüşlülük bildiren -ся [-sya] ekinin getirilmesiyle türetilmiştir. Kelimenin tam ve kelime anlamı "bokla kaplanmak", "kirlenmek" veya "pislik yüzünden tıkanmak"tır. Tarihsel süreç içinde bu fiziksel kirlenme durumu, mekanizmaların tıkanmasından insan zihninin veya konuşmasının karmaşıklaşmasına kadar geniş bir mecazi alana yayılmıştır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus argosunda ve günlük sokak dilinde bu kelime, kelime anlamının ötesine geçerek soyut tıkanıklıkları, kafa karışıklıklarını ve karmaşaları ifade etmek için kullanılır. Özellikle "запутываться" [za-pu-tı-vats-tsa] yani "işin içinden çıkamamak", "karmaşıklaşmak" veya "yalanlar/detaylar içinde kaybolmak" anlamında sıkça karşımıza çıkar. Bir kişinin kendi yalanları içinde boğulması, anlatırken konuyu dağıtıp kendi kendini kilitlemesi durumunda bu fiil kullanılır. Sosyokültürel açıdan bu kelime, Sovyet sonrası teknik personelin (özellikle bilgisayar mühendisleri, tamirciler ve tesisatçılar) jargonuna da güçlü bir şekilde yerleşmiştir. Örneğin, bir işletim sisteminin geçici dosyalarla (önbellek vb.) dolup yavaşlaması veya bir borunun tortularla tıkanması durumunda da mekanik bir tıkanmayı belirtmek üzere kullanılır. Kelime, kaba dildeki kökenine rağmen, Rus gençlik ve bilgisayar jargonunda oldukça işlevsel bir yer edinmiştir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского argо (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.