Запиздючиться
(Zapizdyuçit'sya)- Uzak, sapa, zorlu veya istenmeyen bir yere gitmek/varmak/ulaşmak: Genellikle yanlışlıkla, büyük bir zahmetle veya saçma bir şekilde sapa bir yere gitmiş olmayı ifade eder.
1. Örnek Cümle:- Как мы вообще сюда запиздючились в такой ливень? [kak mı va-ap-şçe syu-da za-piz-dyu-çi-lis' f ta-koy li-ven']
- Bu sağanak yağmurda buraya nasıl siktir olup geldik biz?
2. Örnek Cümle:- Он запиздючился на самую окраину города и теперь не может вызвать такси. [on za-piz-dyu-çil-sya na sa-mu-yu ak-ra-i-nu go-ra-da i ti-pyer' nye mo-jet vız-vat' tak-si]
- Şehrin amın belasındaki en uç köşesine gitmiş, şimdi taksi çağıramıyor.
- Siktir olup uzak/sapa bir yere varmak, amın belasında bir yere kapaklanmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запиздючиться
Latin Transkripsiyonu: Zapizdyuçit'sya
Okunuşu ve Vurgu: [za-piz-dyu-çit-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Kelime, Rusça kaba dilinin en üretken ve temel unsurlarından biri olan, kadın cinsel organı anlamındaki пизда [piz-da] isminden türeyen пизд- [pizd-] köküne dayanır. Bu köke, bir eylemin tamamlandığını, derinleştiğini veya bir sınırın aşıldığını bildiren за- [za-] ön eki eklenmiştir. Eyleme süreklilik ve ekspresiflik kazandıran -юч- [-yuç-] eki ve dönüşlülük bildiren -ся [-sya] son ekiyle birleşerek "kendini siktir edip bir yere sokmak" veya "amın belasındaki bir yere varmak" gibi bir eylemsel yapı oluşturulmuştur. Tarihsel olarak Rusça sokak argosunda yön ve hareket bildiren fiillerin kaba köklerle ikame edilmesi geleneğinin tipik bir örneğidir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus sokak dilinde ve yeraltı kültüründe sıradan hareket fiilleri (örneğin пойти [pay-ti] - gitmek, залезть [za-lest'] - tırmanmak/girmek, забраться [za-brat-sya] - uzak bir yere ulaşmak) konuşmacının öfkesini, şaşkınlığını veya durumun absürtlüğünü vurgulamak amacıyla ağır küfür köklü fiillerle değiştirilir. Запиздючиться [za-piz-dyu-çit-sya] fiili de bu doğrultuda, öznenin kendi isteğiyle ya da yanlışlıkla son derece uzak, sapa, ulaşılması zor veya tekin olmayan bir yere gitmesini, orada takılıp kalmasını ifade etmek için kullanılır. Sosyolojik açıdan bu kelime, coğrafi genişliğin ve zorlu yol şartlarının getirdiği bıkkınlığı, yanlış bir adrese gidildiğinde yaşanan hüsranı ya da absürt bir mekanda kapalı kalma durumunu en kestirme ve en agresif şekilde anlatma ihtiyacından doğmuştur.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).