1. KELİME VE FONETİK

Kiril Yazılışı: Запиздя́кивать
Latin Transkripsiyonu: Zapizdyakivat
Okunuşu ve Vurgu: [za-piz-dya-ki-vat]

2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)

Kelime, Rusçadaki en eski ve en kaba küfür köklerinden biri olan “kadın cinsel organı” anlamına gelen пизда [piz-da] kökünden türemiştir. Bu kök, Slav dillerinin ortak mirası olan Proto-Slavca *pizda kelimesine dayanır (Vasmer, 1986).

Ön ek за- [za-] Rusçada fiillere genellikle bir eylemin tamamlanmasını, başlamasını veya belirli bir yönde yoğunlaşmasını ifade eder. Bu fiilde, за- [za-] eylemin hızlı ve bitirici doğasını vurgular.

Sondaki -якивать [-yakivat'] eki, Rusçada fiillere çoğunlukla argo veya küçümseyici bir ton katan, eylemin sıklığını, yoğunluğunu veya savruk bir şekilde yapıldığını belirten bir yapıdır. Bu ek, kelimeye “hızla ve beceriksizce/sertçe bir şeyi yapma” anlamını yükler.

Dolayısıyla Запиздя́кивать [za-piz-dya-ki-vat] kelimesi, temel küfür kökünün yoğun ve hızlı eylem bildiren eklerle birleşerek, bir işi çok aceleci, özensiz veya paldır küldür bir şekilde yapma anlamını kazanmasını sağlar. Bu tür fiillerin doğasında bir enerji patlaması, hızlı ve bazen düşüncesiz bir tamamlanma fikri yatar (Plutser-Sarno, 2005).

3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE

Rusçada küfür köklerinden türetilen fiiller, genellikle konuşmacının duygu durumunu, eylemin yoğunluğunu ve bazen de o eyleme karşı duyduğu hor görmeyi veya kayıtsızlığı ifade etmek için kullanılır. Запиздя́кивать [za-piz-dya-ki-vat] de bu tür ekspresif fiillerden biridir ve bir işi aşırı hızla, hatta özensiz bir şekilde tamamlamayı anlatır. Bu, sadece “hızlı yapmak”tan öte, “bir şeyi üstünkörü, hoyratça veya telaşla bitirmek” gibi bir nüans içerir.

Bu tür fiiller, genellikle Rusçanın informal, sokak ağzı ve hapishane argosu феня [fe-nya] gibi ortamlarında yaygındır (Elistratov, 2000; Mokienko & Nikitina, 2000). Konuşmacı, standart dildeki “hızlı yapmak” anlamına gelen fiiller (örneğin, быстро делать [bı-stra dye-lat'], торопиться [ta-ra-pi-tsa]) yerine bu tür kaba bir fiili kullanarak, durumun ciddiyetini, kendi sinirini veya bir şeye olan aciliyetini vurgular. Ayrıca, eylemin ne kadar “önemsiz” veya “gözden çıkarılabilir” olduğunu ima etmek için de kullanılabilir.

Sosyalist dönemde ve sonrasında, bürokratik engellerin ve kaynak kısıtlılıklarının getirdiği acelecilik, savsaklama ve “işi olsun diye yapma” kültürü, bu tür “hızlı ama özensiz” eylemleri tanımlayan kelimelerin argoda yaygınlaşmasına zemin hazırlamıştır. Bu fiil, bir görevin “elden savılması” veya “hızlıca başından atılması” gibi durumları mizahi veya öfkeli bir tonda betimler (Zemskaya, 1996). Eylemin hızının, genellikle kalitesinden ödün verilerek elde edildiği ima edilir. Levin (1986), bu tür müstehcen ifadelerin, pasif-agresif bir yapı sergilediğini ve konuşmacının iç çatışmasını veya protestosunu yansıttığını belirtir.

4. KAYNAKÇA

• Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
• Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
• Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
• Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
• Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language. (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).
• Zemskaya, E. A. (1996). Русский язык конца XX столетия (20. Yüzyılın Sonunda Rus Dili).