Запиздячиваться
(Zapizdyaçivatsya)- Uzak, ücra, istenmeyen veya girilmesi zor bir yere (yanlışlıkla veya zorlukla) girmek, orada mahsur kalmak: Bir insanın veya canlının bilmeden ya da istemeden çıkılması zor, sıkıntılı bir yere dalması durumunu ifade eder.
1. Örnek Cümle:- Мы случайно запиздячились в какую-то глушь и не могли выехать. [mı slu-çay-na za-piz-dya-çi-lis' f ka-ku-yu-ta gluş' i ni mag-li vı-ye-hat']
- Yanlışlıkla siktir boktan bir ücra köşeye girdik ve dışarı çıkamadık.
2. Örnek Cümle:- Зачем ты туда запиздячиваешься, там же болото! [za-çem tı tu-da za-piz-dya-çi-va-yeş-sya, tam je ba-lo-ta]
- Oraya ne diye siktir olup giriyorsun, orası bataklık!
- Bir nesnenin ulaşılması zor bir yere kaçması, sıkışması veya fırlatılması: Eşyaların kaybolması, girilmesi imkansız yarıklara düşmesi veya fırlatılan bir nesnenin geri alınamayacak bir yere gitmesi durumunda kullanılır.
1. Örnek Cümle:- Мяч запиздячился прямо под капот машины. [myaç za-piz-dya-çil-sya prya-ma pat ka-pot ma-şı-nı]
- Top siktir olup gitti tam arabanın motor kaputunun altına sıkıştı.
2. Örnek Cümle:- Ключи постоянно куда-то запиздячиваются, когда я опаздываю. [klü-çi pas-ta-yan-na ku-da-ta za-piz-dya-çi-va-ut-sya, kag-da ya a-paz-dı-va-yu]
- Ne zaman geç kalsam anahtarlar hep ulaşılamayacak bir yerlere girip kayboluyor.
- Am yoluna girmek / Amın feryadına gitmek / Sikimsonik bir yere girmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запиздячиваться
Latin Transkripsiyonu: Zapizdyaçivatsya
Okunuşu ve Vurgu: [za-piz-dya-çi-vat-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiil, Rusçanın en yaygın ve güçlü küfür köklerinden biri olan ve kadın cinsel organını temsil eden пизда [piz-da] kelimesinden türetilmiştir. "Пизда" [piz-da] köküne; yönelme, başlama, bir yere sızma veya zorla girme bildiren за- [za-] öneki, fiilleştirici -ячи- [-yaçi-] eki ve dönüşlülük bildiren -ся [-sya] eki eklenerek oluşturulmuştur. Kelimenin kökenindeki cinsel anlam tamamen soyutlanarak, hareket, yönelim ve zorlayıcı durum bildiren son derece kaba bir argo fiile dönüşmüştür. Rus dilinde küfür köklerinin ön ek ve son eklerle bu derece esnek şekilde fiilleştirilebilmesi, dilin morfolojik üretkenliğinin en çarpıcı örneklerinden biridir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Запиздячиваться [za-piz-dya-çi-vat-sya] fiili, özellikle sokak jargonunda, askeri ortamlarda, şantiyelerde ve resmiyet dışı sert erkek grupları arasında sıkça kullanılan kaba bir eylemdir. Temel anlamı "yanlışlıkla, zorla veya farkında olmadan çok uzak, ücra, girilmesi zor veya istenmeyen bir yere girmek, oraya saplanmak veya orada mahsur kalmak"tır. Bir kişinin coğrafi olarak kaybolmasını, çamura saplanmasını ifade edebileceği gibi, bir nesnenin de ulaşılamayacak bir yere kaçmasını (örneğin bir topun çatının arkasına gitmesi veya bir anahtarın koltuğun arkasına kaçması) anlatmak için kullanılır. Sovyet döneminde cezaevi kültürü, yani феня [fe-nya] argosu ve sanayileşmeyle birlikte şantiye dili üzerinde büyük etkisi olan sokak argosu, bu tür kaba eylem fiillerini popülerleştirmiştir. Günümüzde de gençlik argosunda ve kaba halk dilinde, bir yere zorlukla girmek ya da bir belanın içine düşmek anlamlarında aktif olarak kullanılmaktadır.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Küfür Sözlüğü). Limbus Press.
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language. (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).