Запиздяхиваться
(Zapizdyahivat'sya)- Çok ağır çalışmaktan dolayı aşırı yorulmak, pestili çıkmak, canı çıkmak: Fiziksel güç sınırlarını sonuna kadar zorlayıp bitap düşmek.
1. Örnek Cümle:- Я сегодня на стройке так запиздяхивался, что ног не чую. [ya si-vod-nya na stroy-ki tak za-piz-dya-hi-val-sa, şto nok ni şu-yu]
- Bugün şantiyede o kadar fena canım çıktı ki, bacaklarımı hissetmiyorum.
2. Örnek Cümle:- Хватит запиздяхиваться на этой работе за копейки. [hva-tit za-piz-dya-hi-vat-sa na e-tay ra-bo-ti za ka-pey-ki]
- Üç kuruş para için bu işte kendini bu kadar helak etmeyi bırak artık.
- Amı götü dağıtmak / Canı çıkana kadar yorulmak / Kendini sikip helak etmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запиздяхиваться
Latin Transkripsiyonu: Zapizdyahivat'sya
Okunuşu ve Vurgu: [za-piz-dya-hi-vat-sa]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Kelime, Rusçanın en temel ve üretken kaba küfür köklerinden biri olan ve kadın cinsel organı anlamına gelen пизда [piz-da] sözcüğünden türetilmiştir. Bu kök üzerine inşa edilen fiil yapısı, yoğunluk ve sınırları aşma bildiren за- [za-] ön eki, fiile son derece kaba ve ekspresif bir tını kazandıran -ях- [-yah-] eylemsi eki, süreklilik/tekrarlama bildiren -ива- [-iva-] eki ve eylemin kişinin kendisine döndüğünü gösteren dönüşlülük eki -ся [-sa] ile birleşmiştir. Kelimenin asıl kökeni, yapılan bir işin veya içinde bulunulan durumun kişiyi fiziksel ve zihinsel olarak tamamen tüketmesini, adeta anatomik sınırlarını zorlayacak derecede yıpratmasını ifade eder.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus sokak argosunda ve ağır iş kollarında (inşaat, madencilik, sanayi, askeriye gibi) standart dildeki уставать [us-ta-vat'] (yorulmak) veya выматываться [vı-ma-tı-vat-sa] (tükenmek) fiilleri, çekilen çilenin ve harcanan aşırı emeğin derecesini anlatmakta yetersiz kalır. Bu gibi durumlarda, konuşucu içinde bulunduğu vahim durumu, acıyı ve aşırı yorgunluğu en radikal şekilde ifade etmek için kaba küfür köklü fiillere başvurur. Bu sözcük, bireyin sisteme, ağır çalışma koşullarına veya amirlerinin bitmek bilmeyen taleplerine karşı duyduğu isyanın, bıkkınlığın ve çaresizliğin dışa vurumudur. Sovyet sonrası dönemde hiyerarşik baskının ve vahşi kapitalist çalışma düzeninin yarattığı yılgınlığı sembolize eden tipik bir yeraltı argosu ürünüdür. Argo dildeki bu tür kullanımlar, zorluğu dramatize ederek bir nevi psikolojik deşarj sağlama işlevi görür.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Zemskaya, E. A. (1996). Русский язык конца XX столетия (20. Yüzyılın Sonunda Rus Dili).