Запиздовываться
(Zapizdovıvatsya)- Kötü bir duruma düşmek, başını belaya sokmak (boka sarmak / boka batmak): İstenmeyen, tehlikeli veya içinden çıkılması zor bir işe, olaya ya da tartışmaya dahil olmak.
1. Örnek Cümle:- Зачем ты постоянно запиздовываешься в неприятности? [za-çem tı pas-ta-yan-na za-piz-do-vı-va-iş-sya v ni-pri-yat-nas-ti]
- Neden sürekli başını belaya sokuyorsun (boka batıyorsun)?
2. Örnek Cümle:- Не хочу я туда запиздовываться, там одни проблемы. [ni ha-çu ya tu-da za-piz-do-vı-vat-sya, tam ad-ni prab-le-mı]
- Oraya bulaşmak (boka batmak) istemiyorum, orada sadece sorun var.
- Çıkılması zor, kirli veya yanlış bir yere saplanıp kalmak (Çamura/bataklığa saplanmak): Fiziksel olarak kötü, çamurlu, karanlık veya kaybolunabilecek bir yere girmek.
1. Örnek Cümle:- На машине туда лучше не ехать, можно запиздоваться в такую грязь, что не вылезешь. [na ma-şi-nye tu-da lut-şe ni ye-hat', moj-na za-piz-do-vı-vat-sya f ta-ku-yu gryas', şto ni vı-li-ziş]
- Oraya arabayla gitmesen iyi edersin, öyle bir çamura saplanıp kalabilirsin (boka batabilirsin) ki bir daha çıkamazsın.
2. Örnek Cümle:- Мы шли через лес и постоянно запиздовывались в какие-то кусты. [mı şli çi-ris lyis i pas-ta-yan-na za-piz-do-vı-va-lis' f ka-ki-ye-ta kus-tı]
- Ormandan gidiyorduk ve sürekli saçma sapan çalılıkların içine saplanıp kalıyorduk.
- Amın feryadına/belasına bulaşmak / Kendi rızasıyla boka batmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запиздовываться
Latin Transkripsiyonu: Zapizdovıvatsya
Okunuşu ve Vurgu: [za-piz-do-vı-vat-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Kelime, Rusçanın en ağır dört ana küfür kökünden biri olan ve kadın cinsel organını ifade eden пизда [piz-da] sözcüğünden türetilmiştir. Fiilin yapısı, yönelme, bir şeyin içine girme veya bir süreçte takılıp kalma bildiren за- [za-] ön eki, küfür kökü пизд- [pizd-], süreklilik bildiren fırtınalı eylemlerde kullanılan -овыва- [-avıva-] eki ve dönüşlülük bildiren -ся [-sya] ekinden oluşmaktadır. Tarihsel ve morfolojik açıdan incelendiğinde, kelimenin temel mantığı bir kişinin kendi rızasıyla ya da farkında olmadan son derece berbat, kaotik ve içinden çıkılması imkansız bir durumun (yani mecazi olarak "amın" veya "bela çukurunun") içine sürüklenmesini ifade eder.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus sokak jargonunda ve yeraltı kültüründe запиздовываться [za-piz-do-vı-vat-sya] fiili, son derece kaba ve ekspresif bir tona sahiptir. Rus suç dünyası argosu olan феня [fe-nya] sisteminde ve Sovyet sonrası sokak dilinde, standart dildeki вляпываться [vlyapıvatsya] (çamura/pisliğe batmak, bulaşmak) veya попадать во что-то [papadat' va şto-ta] (bir şeyin içine düşmek, belaya çatmak) fiillerinin en kaba, saldırgan ve vurgulu alternatifi olarak işlev görür. Bu kelime, konuşucunun içinde bulunduğu çıkmaz durumun ve yaşadığı bıkkınlığın derecesini en üst seviyeden göstermek için tercih edilir. Kültürel bağlamda, Rus argosundaki cinsellik odaklı küfür köklerinin yön, hareket ve durum bildiren eklerle birleşerek yüzlerce yeni fiil türetme yeteneğinin (sözlüksel esneklik) tipik bir örneğidir. Kelime hem fiziksel anlamda aşırı kirli, bataklık veya çamurlu bir alana girmek/saplanmak anlamında hem de soyut anlamda sonu belirsiz, tehlikeli işlere veya yasa dışı durumlara bulaşmak anlamında yaygın olarak kullanılır.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Küfür Sözlüğü). Limbus Press.
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.