Запиздошиваться
(Zapizdoşıvat'sya)- Sürekli belaya bulaşmak, kötü durumlara girmek, boka batmak: Kişinin kendi kararları veya dikkatsizliği yüzünden başını sürekli ağrıtacak işlerin içine çekilmesi.
1. Örnek Cümle:- Мы вечно запиздошиваемся в какие-то мутные истории из-за твоих глупых идей. [mı veç-na za-piz-do-şı-va-em-sya f ka-ki-ye-ta mut-nı-ye is-to-rii iz-za tva-yih glu-pıh i-dey]
- Senin aptal fikirlerin yüzünden her zaman karanlık işlerin içine batıyoruz.
2. Örnek Cümle:- Хватит туда лезть, ты опять запиздошиваешься в неприятности. [hva-tit tu-da lezt', tı a-pyat' za-piz-do-şı-va-eş-sya v ni-pri-yat-nas-ti]
- Oraya bulaşmayı kes, yine başını belaya sokuyorsun.
- Aşırı yorulmak, canı çıkmak, yorgunluktan gebermek: Ağır fiziksel veya zihinsel çalışma sonucunda tüm enerjisini kaybetmek, tükenmek.
1. Örnek Cümle:- Я на этой стройке каждый день запиздошиваюсь так, что вечером просто падаю на кровать. [ya na e-tay stroy-ke kaj-dıy den' za-piz-do-şı-va-yus' tak, şto vye-çe-ram pras-ta pa-da-yu na kra-vat']
- Bu şantiyede her gün öyle bir yorgunluktan geberiyorum ki akşamları doğrudan yatağa yığılıyorum.
2. Örnek Cümle:- Она работает без выходных и уже совсем запиздошивается. [a-na ra-bo-ta-et bez vı-had-nıh i u-je saf-sem za-piz-do-şı-va-et-sya]
- Hafta sonu olmadan çalışıyor ve artık tamamen canı çıkıyor.
- Kendi kendini amcıklaştırmak / Kendi kendini boka batırmak / Son derece yormak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запиздошиваться
Latin Transkripsiyonu: Zapizdoşıvat'sya
Okunuşu ve Vurgu: [za-piz-do-şı-vat-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiil, Rusçanın en üretken ve tabu kabul edilen dört ana küfür kökünden biri olan пизда [piz-da] (kadın cinsel organı) kelimesinden türetilmiştir. Kelimenin morfolojik yapısı incelendiğinde; eylemin yönünü, bir sınıra ulaşmasını veya bir duruma tamamen dahil olmayı bildiren за- [za-] ön eki, temel küfür kökü olan пизд- [pizd-], ismi fiilleştiren ve pejoratif (kötüleyici) bir ton katan -ош- [-oş-] eki, eylemin süreklilik bildirmesini sağlayan ve onu şimdiki/geniş zamana taşıyan -ива- [-iva-] son eki ile dönüşlülük bildiren -ся [-sya] ekinin bir araya gelmesiyle oluştuğu görülür. Rus argosunda bu kökten türeyen kelimeler, kelime haznesindeki anlamsal boşlukları aşırı vurgulu ve duygusal ifadelerle doldurmak amacıyla çok yönlü bir şekilde kullanılır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Sosyodilbilimsel açıdan bu fiil, bireyin içinde bulunduğu çaresizlik, bıkkınlık veya kontrol kaybı durumlarını en üst perdeden ifade etme arzusundan doğmuştur. Kelimenin iki temel anlam dairesi vardır: İlki olan "bulaşmak, boka batmak, belaya bulaşmak" (сляпываться), bireyin kendi hatası veya kaçınılmaz koşullar nedeniyle içinden çıkılması zor, pis veya tehlikeli bir duruma girmesini anlatır. İkinci anlamı olan "aşırı derecede yorulmak, canı çıkmak" (уставать) ise, Sovyet ve Post-Sovyet döneminin ağır çalışma koşullarında, işçi sınıfının fiziksel ve zihinsel tükenmişliğini ifade etmek için geliştirdiği kaba bir deşarj mekanizmasıdır. Benzer anlamlara gelen standart Rusça kelimeler (örneğin уставать [us-ta-vat'] veya вляпываться [vlya-pı-vat'-sya]) duruma dair nötr bir bilgi verirken, запиздошиваться [za-piz-do-şı-vat-sya] kelimesi konuşanın yaşadığı duruma karşı duyduğu derin öfkeyi, yılgınlığı ve isyanı gösterir. Bu kaba ve ekspresif dil yapısı, resmi dilin (normatif Rusça) dayattığı sınırlara karşı sokak kültürünün ve yeraltı dünyasının geliştirdiği dilsel bir başkaldırı biçimidir.
4. KAYNAKÇA
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Küfür Sözlüğü). Limbus Press.
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).