Запиздошиться
(Zapizdoşitsya)- Sapa, uzak, istenmeyen bir yere girmek, orada sıkışıp kalmak veya çarparak girmek (Fiziksel): Fiziksel olarak zor ulaşılan, kötü veya yanlış bir konuma girmek.
1. Örnek Cümle:- Как мы умудрились запиздошиться в эту глушь? [kak mı u-mud-ri-lis' za-piz-do-şit-sya v e-tu gluş']
- Nasıl becerdik de bu siktirnamet yerin dibine (bu sapa yere) girdik?
2. Örnek Cümle:- Машина занеслась на льду и запиздошилась прямо в сугроб. [ma-şı-na za-ni-slas' na l'du i za-piz-do-şı-las' prya-ma f sug-rop]
- Araba buzda savruldu ve doğrudan kar yığınının içine girdi.
- İçinden çıkılması zor, belalı bir duruma bulaşmak veya borca batmak (Mecazi): Kendini büyük bir sıkıntının veya finansal açmazın içine sokmak.
1. Örnek Cümle:- Он опять запиздошился в огромные долги. [on a-pyat' za-piz-do-şilsya v ag-rom-nı-ye dal-gi]
- Yine gırtlağına kadar devasa borçların içine girdi.
2. Örnek Cümle:- Зачем ты запиздошился в это сомнительное дело? [za-çem tı za-piz-do-şilsya v e-ta sam-ni-til'-na-ye dye-la]
- Neden bu tekin olmayan boktan işin içine girdin ki?
- Amın feryadına girmek / Belalı/sapa bir deliğe girmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запиздошиться
Latin Transkripsiyonu: Zapizdoşitsya
Okunuşu ve Vurgu: [za-piz-do-şit-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu eylem, Rusçanın en temel ve en yaygın dört ağır küfür kökünden biri olan ve kadın cinsel organını tanımlayan пизда [piz-da] kelimesinden türetilmiştir. Kelime yapısı incelendiğinde; eylemin başlangıcını, bir sınıra girişi veya aşırılığı bildiren за- [za-] ön eki, пизд- [pizd-] küfür kökü ve yansımalı-dönüşlü fiil yapısı kuran -и-ть-ся [-i-t'-sya] sonekleri bir araya gelmiştir. Etimolojik olarak bir nesnenin veya kişinin kontrolsüzce ya da zorla "derin, karanlık, çıkılması zor ve belalı bir deliğe (vajinaya) girmesi" mantığına dayanır. Zamanla bu kaba köken, yönelim ve durum bildiren argo bir fiile dönüşmüştür.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus sokak dilinde ve yeraltı argosunda ağır küfür köklerinden türetilen eylemler, standart dildeki düzinelerce farklı fiilin yerini alabilir. Запиздошиться [za-piz-do-şit-sya] fiili de bu çok işlevliliğin tipik bir örneğidir. Sosyokültürel açıdan bu kelime, bireyin kendi isteğiyle ya da dış etkenler sonucu son derece sapa, istenmeyen, tehlikeli veya kurtulması zor bir fiziksel yere girmesini, oraya sıkışıp kalmasını ifade eder. Bununla birlikte, anlam genişlemesine uğrayarak soyut anlamda da kullanılır; kişinin içinden çıkamayacağı finansal krizlere, ağır borçlara ya da başını belaya sokacak yasa dışı olayların içine derinlemesine girmesini betimler. Kelimenin kaba tınısı, yaşanan durumun vahametini, plansızlığını ve yarattığı öfkeyi vurgular.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского argо (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Küfür Sözlüğü). Limbus Press.