Запиздоболиваться
(Zapizdobolivatsya)- Kendini lafa kaptırıp saçmalamak, anlamsız veya tutarsız konuşmak: Bir kişinin, kontrolünü kaybederek çok fazla ve gereksiz, anlamsız veya mantıksız şeyler söylemeye başlaması.
1. Örnek Cümle:- Он начал так запиздоболиваться, что никто уже не понимал, что он несёт. [on naçal tak zapizdabolivat'sya, şto nikto uje ni panimal, şto on nesyot]
- O kadar saçmalamaya başladı ki, ne gevelediğini kimse anlamadı.
2. Örnek Cümle:- Хватит запиздоболиваться, скажи уже по делу! [hvatit' zapizdabolivat'sya, skajı uje pa dyelu!]
- Saçmalamayı bırak, sadede gel artık!
- Konuşarak kendini ele vermek, ağzından kaçırmak, kendini zor duruma sokmak: Gereğinden fazla veya düşünmeden konuşarak, kendi aleyhine olacak bilgiler ifşa etmek, sırları ortaya dökmek veya başını belaya sokmak.
1. Örnek Cümle:- На допросе он запиздоболился и выдал всех подельников. [na da-pro-se on za-piz-da-bo-lil-sya i vı-dal fsyeh pa-dyel'-ni-kaf]
- Sorguda kendini lafa kaptırarak tüm suç ortaklarını ele verdi.
2. Örnek Cümle:- Смотри не запиздоболивайся там, когда с ним будешь разговаривать. [sma-tri nye za-piz-da-bo-li-vay'-sya tam, kag-da s nim bu-dyeş' raz-ga-va-ri-vat']
- Onunla konuşurken sakın kendini ele verme (ağzından kaçırma).
- Kendi kendine saçmalamaya başlamak / Aşırı gevezelik etmek
- Konuşarak kendini zor duruma sokmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запиздоболиваться
Latin Transkripsiyonu: Zapizdobolivatsya
Okunuşu ve Vurgu: [za-piz-da-bo-li-vat'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiil, Rusçadaki en kaba ve küfürlü köklerden biri olan пизда [piz-da] (kadın cinsel organı) kelimesinden türemiştir. Köken, anlam genişlemesiyle birlikte argo ve küfür literatüründe 'saçmalamak', 'boş konuşmak', 'yalan söylemek' gibi anlamlar kazanan пиздоболить [piz-da-bo-lit'] fiiline dayanır. Buradaki -болить eki, doğrudan 'ağrımak' anlamındaki болеть [ba-let'] fiiliyle değil, daha çok 'gevezelik etmek', 'boş konuşmak' anlamındaki балаболить [ba-la-bo-lit'] fiiliyle ilişkilidir. Fiilin başına gelen за- [za-] ön eki, bir eylemin başlangıcını, yoğunluğunu veya aşırıya kaçmasını ifade ederken, sonundaki -ся [sya] dönüşlülük (reflexive) eki, eylemin kişinin kendine yönelik olduğunu, yani 'kendi kendine bir şeyi yapmak' veya 'kendi kendini bir duruma sokmak' anlamlarını katar. Dolayısıyla kelime, kendini lafa kaptırıp saçmalama veya konuşarak kendini zor duruma sokma eylemini anlatır. (Plutser-Sarno, 2005; Elistratov, 2000).
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Запиздоболиваться fiili, Rusça argo ve küfürlü dilde, kişinin konuşma kontrolünü yitirerek anlamsız, tutarsız, aşırı derecede veya kendi aleyhine olacak şekilde konuşmaya başlaması durumunu ifade eder. Bu, genellikle muhatabın sabrını taşıran, sinir bozucu bir gevezelik veya kendini ifşa etme, istemeden sır verme eylemi olarak algılanır. Kelimenin temelindeki пизда [piz-da] kökü, Rus dilinin en güçlü ve aşağılayıcı küfür köklerinden biri olup (Uspensky, 1994), kelimeye sıradan bir 'saçmalamak' fiilinden çok daha fazla yoğunluk, öfke ve aşağılama hissi katmaktadır. Bu tür kelimeler, konuşucunun içinde bulunduğu aşırı duygusal durumu, sabırsızlığını veya karşısındaki kişiye duyduğu tiksintiyi vurgular. Söz konusu fiil, özellikle gergin diyaloglarda, sorgu ortamlarında veya yeraltı jargonunda (феня [fe-nya]), birinin konuşarak kendi sonunu getirmesi ya da istemeden bilgi sızdırması gibi durumlarda kullanılır (Chalidze, 1977). Post-Sovyet dönemde dilin daha serbest ve kaba kullanıldığı dönemlerde bu tür yoğun ifadelerin yaygınlığı artmıştır (Zemskaya, 1996). Fiilin dönüşlü yapısı (-ся), kişinin kendi konuşması yüzünden içine düştüğü zor durumu veya kendi kendine yaptığı zararı vurgular. Kaba dilin toplumsal normları reddeden ve otoriteye karşı çıkan yapısı içinde, bu tür fiiller pragmatik bir işlev görerek iletişimde güçlü bir etki yaratır (Levin, 1986).
4. KAYNAKÇA
- Chalidze, V. (1977). Criminal Russia: Essays on Crime in the Soviet Union. Random House.
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
- Uspensky, B. A. (1994). Мифологический аспект русской экспрессивной фразеологии (Rus Ekspresif Frazeolojisinin Mitolojik Boyutu).
- Zemskaya, E. A. (1996). Русский язык конца XX столетия (20. Yüzyılın Sonunda Rus Dili).