Запиздить / Запиздеть
(Zapizdit' / Zapizdet')- Bir şeyi yanlışlıkla ulaşılamaz bir yere tıkıştırıp kaybetmek, nereye koyduğunu unutmak (Kaba argo): Bir nesneyi dikkatsizce bir yere sokup bir daha bulamamak halini anlatır.
1. Örnek Cümle:- Куда я запиздил ключи, никак не найду! [ku-da ya za-piz-dil klyu-çi, ni-kak ni nay-du!]
- Anahtarları nereye tıkıştırıp kaybettim, sikeyim, bir türlü bulamıyorum!
2. Örnek Cümle:- Опять ты запиздил куда-то мою отвёртку! [a-pyat' tı za-piz-dil ku-da-ta ma-yu at-vyort-ku!]
- Yine tornavidamı siktir edip bir yere fırlatmışsın, nerede olduğu belli değil!
- Yalan söylemeye, boş konuşmaya veya durmaksızın çene çalmaya başlamak (Kaba argo): Karşı tarafın asılsız iddialarda bulunmaya veya kafa şişirmeye başladığı anı vurgular.
1. Örnek Cümle:- Он опять запиздел про свои миллионы и связи. [on a-pyat' za-piz-dyel pra sva-i mil-li-o-nı i svya-zi]
- Yine milyonları ve çevreleri hakkında yalan söylemeye (atıp tutmaya) başladı.
2. Örnek Cümle:- Хватит молчать, ну-ка запизди что-нибудь весёлое! [hva-tit mal-çat', nu-ka za-piz-di şto-ni-bud' vi-syo-la-ye!]
- Susup durmayı kes, hadi anlat da neşelenelim biraz!
- Bir şeyi siktir edip kaybetmek / Tıkıştırıp unutmak / Sıkıp atmaya (yalan söylemeye) başlamak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запиздить / Запиздеть
Latin Transkripsiyonu: Zapizdit / Zapizdet
Okunuşu ve Vurgu: [za-piz-dit'] / [za-piz-dyet']
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiiller, Rusçanın en üretken ve en ağır dört ana küfür kökünden biri olan пизда [piz-da] (kadın cinsel organı) kelimesinden türetilmiştir. Ön ek olan за- [za] eki, Rusça fiil yapısında eylemin başlangıcını, bir yönelimi, aşırılığı veya eylemin tamamlanarak nesnenin ortadan kaybolmasını ifade eder. Bu doğrultuda iki farklı fiil gövdesi ortaya çıkar: İlki, boş konuşmak veya yalan söylemek anlamına gelen пиздеть [piz-dyet'] fiiline за- [za] ön ekinin eklenmesiyle oluşan запизде́ть [za-piz-dyet'] fiilidir ve "boş konuşmaya, yalan söylemeye veya çene çalmaya başlamak" anlamına gelir. İkincisi ise, çalmak veya dövmek anlamına gelen пиздить [piz-dit'] fiilinden türeyen запизди́ть [za-piz-dit'] fiilidir; argo kullanımda bir nesneyi bilinmeyen, erişilmesi zor bir yere tıkıştırıp kaybetmek veya saklayıp unutmak anlamını taşır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Sosyokültürel açıdan bu ifadeler, Sovyet sonrası dönemde ve modern Rus sokak jargonunda hayal kırıklığını, öfkeyi ve bıkkınlığı en üst düzeyde ifade etmek için başvurulan son derece yaygın küfürlü yapılardır. Rus cezaevi ve sokak kültürünün (özellikle феня [fe-nya] argosunun) dilsel tabuları yıkma eğilimi, bu kelimelerin günlük hayatta geniş bir yer bulmasına yol açmıştır. Standart Rusçadaki засунуть [za-su-nut'] (tıkıştırmak) veya потерять [pa-ti-ryat'] (kaybetmek) kelimelerinin sıradan ve duygusuz kaldığı anlarda, bir nesnenin dikkatsizlik sonucu ulaşılamaz bir yere tıkıştırılıp kaybedilmesini anlatmak için запизди́ть [za-piz-dit'] tercih edilir. Öte yandan, muhatabın bitmek bilmeyen yalanlarına veya çekilmez çenesine karşı duyulan tahammülsüzlük ise doğrudan запизде́ть [za-piz-dyet'] fiiliyle dışa vurulur. Bu fiiller, toplumsal hiyerarşiyi ve resmi dil normlarını reddeden, kaba ama son derece güçlü bir duygusal deşarj aracı olarak işlev görür.
4. KAYNAKÇA
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Küfür Sözlüğü). Limbus Press.
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).