Запендряшиться
(Zapendryaşitsya)- Kötü bir duruma düşmek, başını belaya sokmak, boku yemek: İstemeden, tedbirsizlik yüzünden veya kendi hatasıyla sonu kötü bitebilecek, içinden çıkılması zor bir olaya veya pisliğe bulaşmak.
1. Örnek Cümle:- Ну что, опять ты запендряшился по полной программе? [nu şto, a-pyat' tı za-pin-drya-şilsya pa pol-nay prag-ram-mi]
- Ne oldu, yine tam anlamıyla boku yedin (başını belaya soktun) değil mi?
2. Örnek Cümle:- Не хочу я в это дело лезть, там можно легко запендряшиться. [ni ha-çu ya v e-ta de-la lest', tam moj-na lih-ko za-pin-drya-şit-sya]
- Bu işe bulaşmak istemiyorum, orada kolayca başını belaya sokabilirsin (pisliğe batabilirsin).
- Kendini zorla/hoyratça sıkıntılı bir yere sokmak, belanın içine girmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Запендряшиться
Latin Transkripsiyonu: Zapendryaşitsya
Okunuşu ve Vurgu: [za-pin-drya-şit-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiil, Rus halk argosunda ve sokak dilinde sıklıkla karşımıza çıkan, kaba ve ekspresif eylemleri tanımlayan türetimsel bir yapıya sahiptir. Kelimenin kökeni, argoda "bir şeyi zorla, sertçe veya hoyratça bir yere sokmak, tıkmak, fırlatmak" anlamına gelen пендряшить [pin-drya-şit'] veya varyantı olan пендюрить [pin-dyu-rit'] fiiline dayanmaktadır. Bu kök, tarihsel süreçte kaba bir fiziksel eylemi (hatta bazen cinsel bir birleşmeyi) ima eden bir örtmece olarak kullanılmıştır. Kelimenin başına gelen ve yönelim, bir duruma girme veya aşırılık bildiren за- [za-] öneki ile eylemin özneye geri döndüğünü gösteren dönüşlülük eki -ся [-sya] birleştiğinde, kelime kelimesine "kendini çıkmaz/dar bir deliğe veya duruma sokmak" anlamına ulaşmıştır. Zamanla bu fiziksel anlam, tamamen mecazlaşarak zor, sıkıntılı ve içinden çıkılması güç durumlara bulaşmayı ifade eder hale gelmiştir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Sosyodilbilimsel açıdan bu ifade, standart dildeki впутаться в неприятную историю [vpu-tat'-sya v ni-pri-yat-nu-yu is-to-ri-yu] (hoş olmayan bir işe/duruma bulaşmak) veya попасть в беду [pa-past' v bi-du] (belaya düşmek) kalıplarının sokak jargonundaki son derece renkli, alaycı ve kaba bir alternatifidir. Gençlik jargonunda, yeraltı dünyasının dilinde ve gündelik şehir argosunda, kişinin kendi dikkatsizliği, fevriliği veya şanssızlığı yüzünden başına açtığı işleri tarif etmek için kullanılır. Sovyet sonrası dönemdeki ekonomik istikrarsızlık ve sokak kültürünün yükselişiyle birlikte, bireylerin kendilerini aniden yasadışı işlerin, borç sarmallarının veya tehlikeli sokak kavgalarının ortasında bulmasını tasvir etmek amacıyla yaygınlaşmıştır. Kelime, kullanıldığı cümleye hem bir pişmanlık hem de durumun vahametiyle dalga geçen ironik bir hava katar.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского argо (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).