Загреб
(Zagreb)- Kafayı yeme, takıntı, kıl kapma, saçmalık, gıcıklık (заёб yerine): Birinin beklenmedik, can sıkıcı kaprisi, anlamsız takıntısı veya aşırı yorucu, bıktırıcı bir durum.
1. Örnek Cümle:- У него опять какой-то Загреб начался, требует отчёты каждые пять минут. [u nivo apyat kakoy-ta za-greb na-çal-sa, trye-buyet at-çotı kaj-dı-ye pyat mi-nut]
- Yine herife bir haller geldi (kafayı yedi/takıntısı tuttu), her beş dakikada bir rapor istiyor.
2. Örnek Cümle:- Хватит свой Загреб мне тут устраивать. [hva-tit svoy za-greb mne tut us-tra-i-vat']
- Burada bana yine o saçma sapan triplerini yapmayı kes.
- Polis baskını, tutuklama, enseleme (загрести fiilinden): Polisin yaptığı operasyon, gözaltına alma veya karakola götürülme durumu.
1. Örnek Cümle:- Вчера на хате был полный Загреб, всех повязали. [fçe-ra na ha-te bıl pol-nıy za-greb, fseh pa-vya-za-li]
- Dün evde tam bir baskın yaşandı, herkesi paketlediler.
2. Örnek Cümle:- Опасайся этого района, там сейчас у ментов Загреб. [a-pa-say-sya e-ta-va ra-yo-na, tam sey-ças u min-tof za-greb]
- Bu bölgeden uzak dur, polisler orada şu an milleti topluyor (baskın var).
- Zagreb (Hırvatistan'ın başkenti) / (Mecazi) Kafayı yeme, takıntı, bela, tutuklanma
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Загреб
Latin Transkripsiyonu: Zagreb
Okunuşu ve Vurgu: [za-greb]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Kelime, Hırvatistan'ın başkenti olan 'Zagreb' özel adının Rusçadaki yazılışıdır. Ancak Rus argo ve sokak dilinde bu kelime, Rusçanın en yaygın ve ağır mat (küfür) köklerinden biri olan 'заёб' (zayob / zaeb) kelimesinin fonetik benzerliğinden yararlanılarak yaratılmış bir kelime oyunudur (kelime deformasyonu). Diğer yandan, kelimenin kökeni semantik olarak Rusçadaki 'загрести' [zagristi] (tıkmak, toplamak, polis tarafından tutuklanmak) fiiliyle de doğrudan ilişkilidir. Bu fiil Proto-Slavca 'greb-' (kazımak, küreklemek, tırmıklamak) kökünden türemiştir. Argoda bu iki farklı anlamsal damar (bir yanda 'заёб' kelimesinin yarattığı bıktırıcılık, diğer yanda 'загрести' fiilinin yarattığı tutuklanma/baskın anlamı) 'Загреб' kelimesinde birleşmiştir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus argosunda sansürden kaçınmak, konuşmayı daha kapalı hale getirmek veya ironik bir entelektüel hava katmak amacıyla müstehcen/kaba kelimeleri fonetik olarak benzer coğrafi terimlerle ikame etmek oldukça yaygın bir dil oyunudur. 'Загреб' kelimesi de günlük dilde doğrudan 'заёб' yerine kullanılır. Bir kişinin anlamsız takıntıları, kaprisleri, aniden ortaya çıkan huysuzlukları veya insanı canından bezdiren durumlar için bu kelimeye başvurulur. İkinci bir sosyokültürel boyutu ise Sovyet ve post-Soviet cezaevi/kriminal (Fenya) kültürüne dayanır. Güvenlik güçlerinin yaptığı toplu tutuklamalar, kimlik kontrolleri ve baskınlar 'загрести' (tıkmak, paketlemek) fiiliyle ifade edildiğinden, bu tür operasyonların yaşandığı ortamlara veya baskın anına da 'Загреб' denmektedir. Böylece kelime, hem psikolojik bir bıkkınlığı hem de fiziksel bir yakalanma riskini ifade eden çift katmanlı bir argo yapıya bürünmüştür.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского argо (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Sannikov, V. Z. (1999). Русский язык в зеркале языковой игры (Dil Oyunlarının Aynasında Rus Dili).