Еблом щелкать
(Yeblom shchelkat')- Dalgın olmak, boş boş bakmak, aval aval bakınmak: Çevresinde olup biten olaylara dikkat etmeyerek şaşkın ve etkisiz bir şekilde durmak.
1. Örnek Cümle:- Не еблом щелкай, а за дорогой следи! [nye yeb-lom şol-kay, a za da-ro-gay sli-di]
- Boş boş bakınmayı bırak da yola dikkat et!
2. Örnek Cümle:- Он стоял и просто еблом щелкал, пока у него сумку воровали. [on sta-yal i pros-ta yeb-lom şol-kal, pa-ka u ni-vo sum-ku va-ra-va-li]
- Çantasını çalarlarken o orada durmuş sadece aval aval bakıyordu.
- Fırsatı kaçırmak, uyuşuk davranıp hakkını kaptırmak: Hızlı hareket etmesi gereken bir durumda yavaş kalıp kayba uğramak.
1. Örnek Cümle:- Надо было сразу покупать, а ты еблом щелкал, теперь всё раскупили. [na-da bı-la sra-zu pa-ku-pat', a tı yeb-lom şol-kal, ti-pyer' fsyo ras-ku-pi-li]
- Hemen satın alman gerekirdi, sen uyuşukluk edip fırsatı kaçırdın, şimdi her şeyi kapıştılar.
2. Örnek Cümle:- В этом бизнесе нельзя еблом щелкать. [v e-tam biz-ni-si nil-zya yeb-lom şol-kat']
- Bu işte gevşek davranmaya, fırsat kaçırmaya gelmez.
- Suratıyla/çenesiyle tıkırdatmak / Ağzını şapırdatmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Еблом щелкать
Latin Transkripsiyonu: Yeblom shchelkat
Okunuşu ve Vurgu: [yeb-lom şol-kat']
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
İfade, Rusça müstehcen (mat) söz varlığının en üretken kökü olan ve cinsel ilişkiye girmek anlamına gelen ебать [yi-bat'] fiilinden türetilmiş kaba bir isim olan ебло [yib-lo] (surat, ağız, kafa) kelimesi ile "tıklatmak, şakırdatmak, çıtlatmak" anlamına gelen щелкать [şol-kat'] fiilinin birleşiminden oluşur. Buradaki ебло kelimesi, kişinin yüzünü veya açık kalmış ağzını kaba bir şekilde tasvir eder. Deyimin kelime anlamı tam olarak "suratını/çenesini boş boş tıkırdatmak" veya "ağzını şapırdatarak şaşkın şaşkın bakmak" şeklinde açıklanabilir. Standart dildeki hafifleştirilmiş (eufemistik) karşılıkları ротозейничать [ra-da-zey-ni-çat'] (ağzı açık dolanmak) ve ушами хлопать [u-şa-mi hlo-pat'] (kulakları çırpmak / boş boş dinlemek) deyimleridir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus sokak kültüründe, askeri jargonunda ve suç dünyasında (Fenya) hayati bir öneme sahip olan "tetikte olma" ve "fırsatları kaçırmama" felsefesinin dilsel bir yansımasıdır. Rus yeraltı dünyasında ve sokak hiyerarşisinde dikkatsizlik, saflık veya yavaşlık affedilmeyen kusurlar arasında yer alır. Bir kişinin dikkatini kaybetmesi, çevresinde olup biten tehlikeleri veya fırsatları fark edememesi durumu bu kaba ve saldırgan ifadeyle nitelenir. Sovyet dönemi hapishane kamplarında (Gulag) ve sonrasındaki sokak çetelerinde, dikkat dağınıklığı nedeniyle eşyasını çaldıran ya da bir tehlikeye maruz kalan kişileri azarlamak için sıklıkla kullanılmıştır. Günümüzde ise bu ifade suç bağlamından sıyrılarak genel gençlik argosuna ve günlük kaba konuşma diline tamamen yerleşmiştir. İş hayatından gündelik basit durumlara kadar, bir anlık dalgınlık yüzünden bir hakkını veya sırasını kaybeden, yavaş davranan ya da olayları sadece seyretmekle yetinen kişilere yönelik doğrudan bir yergi veya uyarı cümlesi olarak işlev görür.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского argо (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Likhachev, D. S. (1933). Черты первобытного примитивизма воровской речи (Hırsız Dilindeki İlkel Primitivizm Özellikleri).