Вымандюриться
(Vymandyurit'sya)- Zor bela dışarı çıkmak / Dar, sıkışık veya kapalı bir yerden güçlükle kurtulup gelmek: Bir yere sıkışıp kalmış, evden çıkmak istemeyen veya kalabalık bir ortamda mahsur kalmış birinin büyük bir gayretle ya da isteksizce dışarı çıkması eylemi.
1. Örnek Cümle:- Ну что, ты наконец вымандюрился из своей берлоги? [nu şto, tı na-ka-nyets vı-man-dyu-ri-lsya is sva-yey byer-lo-gi]
- Eee, nihayet ininden çıkabildin mi?
2. Örnek Cümle:- Из этого переполненного автобуса хрен вымандюришься на своей остановке. [is e-ta-va pye-rye-pol-nye-na-va af-to-bu-sa hryen vı-man-dyu-riş-sya na sva-yey as-ta-nof-kyi]
- Bu tıklım tıklım otobüste kendi durağında dışarı çıkman imkansız.
- Mecazi olarak karmaşık veya sıkıntılı bir durumdan ucu ucuna sıyrılmak: İçinden çıkılması zor olan hukuki, mali veya sosyal bir çıkmazdan güç bela kurtulmak.
1. Örnek Cümle:- Мы еле вымандюрились из этой мутной истории без последствий. [mı ye-lye vı-man-dyu-ri-lis' is e-tay mut-nay is-to-rii byez pas-lyet-stviy]
- Bu boktan işin içinden başımıza bir iş gelmeden ucu ucuna sıyrıldık.
- Amından (dar yerden) zorla sıyrılıp dışarı çıkmak / Sürünerek veya büyük çabayla dışarı fırlamak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Вымандюриться
Latin Transkripsiyonu: Vymandyurit'sya
Okunuşu ve Vurgu: [vı-man-dyu-ri-tsa]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Sözcük, Rusça mat (müstehcen) sözlüğünün temel sütunlarından biri olan ve kadın cinsel organını kaba bir dille tanımlayan манда [manda] kökünden türetilmiştir. Rus dilinin üretken morfolojik yapısı sayesinde, bu köke yönelim ve dışarı çıkma bildiren вы- [vı-] öneki ile dönüşlülük bildiren -иться [-i-tsa] eki eklenerek kaba bir eylem formu oluşturulmuştur. Tarihsel ve etimolojik olarak, sıkışık, karanlık, nemli ve dar bir alandan (anatomik bir göndermeyle) dışarıya doğru zorlukla gerçekleşen bir hareketi tasvir etmek amacıyla ortaya çıkmıştır. Doğu Slav dillerindeki argo morfolojisinde küfürlü köklerin bu tür gündelik fiziksel eylemleri (çıkmak, gitmek, vurmak vb.) karşılayacak şekilde işlevselleştirilmesi oldukça yaygın bir pratik olup, bu kelime de bunun tipik örneklerindendir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Sosyolinguistik açıdan bu kelime, konuşmacının bir eylemin zorluğunu, can sıkıcılığını veya gerektirdiği aşırı çabayı vurgulamak amacıyla başvurduğu ekspresif bir mat unsurudur. Genellikle sokak argosunda, hapishane jargonunda (Fenya) ve düşük sosyoekonomik grupların günlük konuşma dilinde yer alır. Kelimenin temelinde yatan mantık, bir yerden çıkmanın adeta doğum anındaki fiziksel zorlukla veya dar bir geçitten sıyrılma eylemiyle kaba bir analoji içinde kurulmasıdır. Sovyetler Birliği döneminde endüstriyel şantiyelerde, fabrikalarda ve toplu taşıma araçları gibi aşırı yoğun fiziksel alanlarda popülerleşen bu kelime, günümüzde de bir kişinin uzun süredir bulunduğu kapalı bir alandan (ev, oda, hapishane, kalabalık araç) nihayet ve zorla dışarı çıkmasını betimlemek için kullanılır. Kelimenin kullanımı muhatabı küçümseyici, bıkkın veya kaba bir sitem tonu taşır.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.