Вымандяриваться
(Vymandyarivat'sya)- Bir yerden yavaşça, isteksizce veya nazlanarak dışarı çıkmak (Götünü yaya yaya çıkmak): Bir kişinin kapalı bir alandan (araba, oda, bina vb.) sabırsızlık yaratacak derecede ağır hareketlerle dışarı çıkması.
1. Örnek Cümle:- Давай быстрее, хули ты там так долго вымандяриваешься из машины! [da-vay bıst-re-ye, hu-li tı tam tak dol-ga vı-man-dya-ri-va-yeş-sya iz ma-şı-nı]
- Hadi çabuk ol amına koyayım, ne diye arabadan götünü yaya yaya çıkıyorsun o kadar saat!
2. Örnek Cümle:- Он наконец-то вымандярился из своего кабинета после часового ожидания. [on na-ka-nyets-ta vı-man-dya-ril-sya iz sva-yevo ka-bi-nye-ta pos-le ça-so-va-va a-ji-da-ni-ya]
- Bir saatlik bekleyişin ardından nihayet odasından götünü yaya yaya çıkabildi.
- Zorlu, karmaşık veya tehlikeli bir yerden/durumdan ucu ucuna kurtulmak (Zar zor paçayı sıyırmak / kendini dışarı atmak): Fiziksel engellerle dolu sapa bir yerden veya içinden çıkılması zor bir beladan binbir güçlükle sıyrılıp çıkmayı başarmak.
1. Örnek Cümle:- Из этой глухомани мы еле-еле вымандярились до темноты. [iz e-tay glu-ha-ma-ni mı ye-le ye-le vı-man-dya-ri-lis' da tyom-na-tı]
- Karanlık çökmeden önce bu sapa delikten kendimizi zar zor dışarı atabildik.
2. Örnek Cümle:- Даже не знаю, как мы из этой заварухи вымандярились живыми. [da-je nye zna-yu, kak mı iz e-toy za-va-ru-hi vı-man-dya-ri-lis' jı-vı-mi]
- Bu beladan/arbededen canlı olarak paçayı nasıl sıyırdık (nasıl sağ çıktık) ben bile bilmiyorum.
- Amcığından/amından dışarı çıkmak / Sürünerek deliğinden dışarı süzülmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Вымандяриваться
Latin Transkripsiyonu: Vymandyarivat'sya
Okunuşu ve Vurgu: [vı-man-dya-ri-va-tsa]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Kelime, Rusça mat (müstehcen) dilinin en üretken köklerinden biri olan ve kadın cinsel organını (vulva/cunt) ifade eden манда [manda] kökünden türetilmiştir. Bu köke, bir yerin içinden dışarıya doğru yapılan hareketi veya bir durumdan sıyrılmayı bildiren вы- [vı-] öneki eklenmiştir. Eylemin karmaşık, yavaş, sürece yayılmış veya nazlı yapısını vurgulayan pekiştirici -ярива- [-yari-va-] fiil yapım eki ve dönüşlülük bildiren -ся [-sya] eki birleşerek fiili oluşturmuştur. Kelimenin motamot analizi "kendi amından/amcığından dışarı çıkmak" gibi son derece kaba bir fiziksel tasvire dayansa da, argodaki anlamsal gelişimi "bir yerden güçlükle, isteksizce veya yavaşça sıyrılıp çıkmak" yönünde olmuştur.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus dilinde cinsel organ adlarından hareket yönü bildiren fiiller türetmek, mat sisteminin en tipik morfolojik özelliklerinden biridir. Вымандяриваться fiili, konuşucunun bir kişinin veya nesnenin bulunduğu ortamdan çıkma hızına, biçimine veya isteksizliğine duyduğu öfkeyi, sabırsızlığı ve alayı ifade eder. Genellikle birinin araba, ev veya dar bir alan gibi kapalı bir yerden çok uzun sürede, nazlanarak veya sakarca çıkması durumlarında kullanılır. Bu ifade aynı zamanda hapishane ve sokak jargonunda (Fenya), zorlu veya tehlikeli bir durumdan binbir güçlükle kurtulmayı, paçayı kurtarmayı ya da kuşatılmış bir bölgeden sinsi ve yavaş hareketlerle sıyrılmayı tanımlamak için de kendine yer bulmuştur. Akademik dilbilimsel çalışmalarda bu tür yapılar, tabu kelimelerin eylem bildiren dinamik yapılara dönüştürülerek standart dildeki nötr kelimelerin (bu vakada выбираться - dışarı çıkmak, kurtulmak) yerini son derece ekspresif ve agresif bir şekilde almasının klasik örnekleri arasında gösterilir.
4. KAYNAKÇA
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.