Выхуяриваться
(Vykhuyarivat'sya)- Sıkışık, zor veya pis bir yerden güç bela, sürünerek dışarı çıkmak (götü kurtarıp çıkmak):
1. Örnek Cümle:- Мы целый час выхуяривались из этого грязного болота. [mı tsye-lıy ças vı-hu-ya-ri-va-lis' iz e-ta-va gryaz-na-va ba-lo-ta]
- O çamurlu bataklıktan götümüzü kurtarıp dışarı çıkmak için tam bir saat uğraştık.
2. Örnek Cümle:- Почему ты так медленно выхуяриваешься из машины? [pa-çye-mu tı tak mye-dlyen-na vı-hu-ya-ri-va-eş-sya iz ma-şı-nı]
- Arabadan niye öyle yaylana yaylana (götünü kaldıra kaldıra) zorla çıkıyorsun?
- Bir yerden isteksizce, uyuşuk uyuşuk veya ağır ağır dışarı süzülmek (kendini dışarı atmak):
1. Örnek Cümle:- Давай, выхуяривайся уже на улицу, все тебя заждались. [da-vay, vı-hu-ya-ri-vay-sa u-je na u-li-tsu, fsye tye-bya zazj-da-lis']
- Hadi, siktir ol çık artık sokağa, herkes ağaç oldu seni beklemekten.
2. Örnek Cümle:- Медведь после зимы долго выхуяривается из своей берлоги. [mied-vied' pas-lye zi-mı dol-ga vı-hu-ya-ri-va-it-sa iz sva-yey byer-lo-gi]
- Ayı kıştan sonra ininden bir türlü çıkmak bilmez, uyuşuk uyuşuk dışarı süzülür.
- Yarrak zoruyla dışarı çıkmak / Sikilerek dışarı süzülmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Выхуяриваться
Latin Transkripsiyonu: Vykhuyarivat'sya
Okunuşu ve Vurgu: [vı-hu-ya-ri-vat-sa]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Kelime, Rusça mat dilinin (küfürlü argo) en üretken kökü olan ve erkek cinsel organı anlamına gelen хуй [huy] sözcüğünden türetilmiştir. Bu köke, bir yerin sınırları dışına çıkmayı veya bir eylemin tamamlanmasını ifade eden вы- [vı-] ön eki ile eylemin süreklilik bildirmesini sağlayan imperfective (bitmemişlik) eki -ива- [-iva-] ve dönüşlülük eki olan -ся [-sya] eklenmiştir. Standart dildeki вылезать (sürünerek/güçlükle dışarı çıkmak) ve выбираться (sıkışık veya zor bir durumdan/yerden kurtulup dışarı çıkmak) fiillerinin kaba, argo ve son derece ekspresif bir muadilidir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus sokak jargonunda ve hapishane argosunda (Fenya), sıradan fiziksel eylemleri mat kökenli kelimelerle ifade etmek konuşucunun bıkkınlığını, öfkesini veya içinde bulunduğu zor şartları vurgular. Выхуяриваться fiili, fiziksel olarak çok dar, sıkışık, pis veya girilmesi güç bir mekandan (örneğin aşırı kalabalık hapishane hücrelerinden, çamurlu siperlerden, lağım deliklerinden ya da daracık bir geçitten) adeta "sike sike", büyük bir eziyetle ve zorla dışarı süzülmeyi veya götü kurtarıp çıkmayı ifade eder. Sovyet döneminde Gulag kamplarındaki mahkumların sabah ayazında kalabalık ve havasız barakalardan zorla, uyuşuk bir şekilde dışarı çıkarılmasını ya da maden ocaklarındaki dar dehlizlerden yukarı tırmanmasını anlatmak için sıklıkla bu tip mat kökenli fiillere başvurulmuştur. Günümüzde ise sokak dilinde bir insanın üşendiği veya çok zorlandığı bir yerden nihayet dışarı çıkabilmesi durumunu alaycı ve kaba bir şekilde tasvir etmek için kullanılır.
4. KAYNAKÇA
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского jargon (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.