Впиздохиваться
(Vpizdokhivat'sya)- Sürekli belaya bulaşmak / Başı dertten kurtulmamak / Kendi eliyle bok yoluna gitmek: Kendi hatası, dikkatsizliği veya aptallığı yüzünden sürekli olarak içinden çıkılması zor, berbat durumlara saplanmak.
1. Örnek Cümle:- Ну почему ты вечно впиздохиваешься в какие-то истории? [nu pa-çi-mu tı vyeç-na vpi-zdo-hi-va-iş-sya f ka-ki-ye-ta is-to-ri-yi]
- Neden her zaman bir bokun (belanın) içine batıyorsun?
2. Örnek Cümle:- Он опять впиздохивался в долги, пока не потерял всё. [on a-pyat' vpi-zdo-hi-val-sya v dal-gi, pa-ka ni pa-ti-ryal fso]
- Her şeyini kaybedene kadar yine sürekli borç batağına saplanıyordu.
- Kaza yapmak / Fena halde toslamak (Mecazi/Fiziksel): Hızlı veya dikkatsiz hareket ederek fiziksel bir engele çarpmak, kendini sakatlayacak bir kazaya sebebiyet vermek.
1. Örnek Cümle:- На скользкой дороге машина постоянно впиздохивалась в сугробы. [na skol'-skay da-ro-gi ma-şı-na pas-ta-yan-na vpi-zdo-hi-valas' f sug-ro-bı]
- Kaygan yolda araba sürekli kar yığınlarına toslayıp duruyordu.
2. Örnek Cümle:- Если будешь так летать, будешь постоянно впиздохиваться в неприятности. [ye-sli bu-diş tak li-tat', bu-diş pas-ta-yan-na vpi-zdo-hi-vats-tsa v ni-pri-yat-nas-ti]
- Böyle hızlı gidersen (uçarsan), sürekli belaya toslarsın.
- Sürekli olarak amın/belanın içine girmek (bulaşmak)
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Впиздохиваться
Latin Transkripsiyonu: Vpizdokhivat'sya
Okunuşu ve Vurgu: [vpi-zdo-hi-vats-tsa]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Kelime, Rusça mat (müstehcen) dilinin en üretken ve temel dört kökünden biri olan ve dişi cinsel organını tanımlayan пизда [pizda] kökünden türetilmiştir. Kelimenin morfolojik yapısı incelendiğinde; yönelme, içine girme bildiren в- [v-] öneki, müstehcen kök -пизд- [-pizd-], eylemin tekrarlanarak alışkanlık haline geldiğini bildiren (frequentative/iterative) -охива- [-ahiva-] eki ve eylemin özneye geri döndüğünü gösteren dönüşlülük (reflexive) eki olan -ся [-sya] bir araya gelmiştir. Etimolojik olarak "kendini sürekli amın (belanın/felaketin) içine sokmak" anlamına gelir. Rus halk ağzındaki standart вздыхать/вздыхивать (iç çekmek) veya запихивать (tıkıştırmak) gibi fiillerin yapısal morfolojisi taklit edilerek argolaştırılmıştır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus mat dilinde пизда köklü kelimeler genellikle kaos, yıkım, başarısızlık ve çıkmaz durumları sembolize eder. Bu bağlamda "впиздохиваться" fiili, öznenin kendi dikkatsizliği, şanssızlığı veya hatalı kararları yüzünden sürekli olarak içinden çıkılması zor, pis, tehlikeli veya utanç verici durumlara (неприятности) bulaşmasını tanımlamak için kullanılır. Bu ifade, Sovyet sonrası (Post-Soviet) dönemde cezaevi argosu (Fenya) ile sokak serserilerinin dili arasındaki sınırların silinmesi sürecinde geniş kitlelerce benimsenmiştir. Kelimenin ardında yatan sosyokültürel psikoloji, bireyin sistemle veya hayatın getirdiği zorluklarla mücadelesindeki çaresizliğini, kaderciliğini ve kendi hatalarıyla alay etme (self-deprecation) eğilimini yansıtır. Günlük sokak dilinde, gençlik jargonunda ve alt-kültür gruplarında, kişinin uslanmaz bir şekilde sürekli bela araması durumunu en kaba ve vurucu şekilde betimlemek için bu fiile başvurulur.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского argо (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).