Впиздохаться
(Vpizdohatesya)- Hoş Olmayan Bir Duruma Düşmek/Bulaşmak: Kendini çok kötü, içinden çıkılmaz, sorunlu veya belalı bir durumun içinde bulmak; bir şeye bulaşmak veya başını belaya sokmak. Genellikle öznenin kendi eylemleri veya beceriksizliği sonucunda ortaya çıkan olumsuz bir durumu ifade eder.
1. Örnek Cümle:- Ну вот, опять я в эту историю впиздохался. [nu vot, a-pyat' ya v e-tu is-to-ri-yu v-piz-da-hat'-sya]
- İşte, yine bu işin içine bulaştım.
2. Örnek Cümle:- Как ты умудрился так впиздохаться с этими документами? [kak tı u-mud-ril-sya tak v-piz-da-hat'-sya s e-ti-mi da-ku-men-ta-mi?]
- Bu belgelerle kendini nasıl böyle bir çıkmaza sokabildin?
- Bir Yere Sertçe Çarpmak/Tokalaşmak: Genellikle kontrolsüz bir şekilde, beklenmedik bir anda bir nesneye veya engele çarpmak; kaza yapmak veya bir yere düşmek.
1. Örnek Cümle:- Он на повороте не справился с управлением и впиздохался в столб. [on na pa-va-ro-te ni sprav-il-sya s up-rav-le-ni-yem i v-piz-da-hat'-sya f stolp]
- Virajda direksiyonu çeviremedi ve direğe çarptı.
2. Örnek Cümle:- Я чуть не впиздохался на лестнице, хорошо что перила поймал. [ya çut' ni v-piz-da-hat'-sya na les-tnit-se, ha-ra-şo şto pe-ri-la poy-mal]
- Neredeyse merdivenlerden aşağı düşüyordum (çarparak düşüyordum), iyi ki tırabzanı yakaladım.
- Bir Yere Zorla/İstenmeden Girmek veya Sıkışmak: Dar, sıkışık veya istenmeyen bir ortama veya kalabalığa zorla, güçlükle girmek.
1. Örnek Cümle:- В автобусе народу было битком, еле впиздохались туда. [v av-to-bu-se na-ro-du bıl-a bit-kom, ye-le v-piz-da-hat'-sya tu-da]
- Otobüs insan doluydu, oraya zar zor sığıştık (girdik).
- Hoş olmayan bir şeye düşmek/girmek
- Çarpmak/Tokalaşmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Впиздохаться
Latin Transkripsiyonu: Vpizdohatesya
Okunuşu ve Vurgu: [v-piz-da-hat'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiil, Rusçadaki en temel ve ağır küfür köklerinden biri olan пизда [piz-da] (kadın cinsel organı) kelimesinden türemiştir. Fiilin başında bulunan в- [v] ön eki "içine, içine doğru" anlamı katarken, -охаться [-ohat'sya] soneki genellikle bir eylemi öznenin kendisinin, çoğu zaman beceriksizce, istenmeyen bir şekilde veya aşırı çaba ile gerçekleştirdiğini ima eder. Plutser-Sarno'nun (2005) çalışmalarında belirtildiği gibi, пизда [piz-da] köküyle oluşturulan fiiller, genellikle kötü, karmaşık, kontrol dışı veya talihsiz durumları ifade etmek için kullanılır. Dolayısıyla, впиздохаться [v-piz-da-hat'sya] fiili, kelimenin tam anlamıyla "kendini bir 'pizda' durumuna sokmak" veya "kötü bir duruma düşmek" gibi bir anlama gelir. Bu yapı, Elistratov'un (2000) Rus Argosu Sözlüğü'nde de vurgulandığı üzere, dilin son derece ekspresif ve kaba bir ifade biçimini temsil eder.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Впиздохаться [v-piz-da-hat'sya] fiili, Rusça argo ve ağır küfür jargonu (лексика обсценная [leksika aps-tse-naya]) içinde yer alır ve konuşmacının büyük bir öfke, hayal kırıklığı, bıkkınlık veya çaresizlik hissettiği durumları ifade etmek için kullanılır. Bu tür fiiller, Zemskaya'nın (1996) 20. yüzyıl Rusçası üzerine yaptığı çalışmalarda da gözlemlendiği gibi, özellikle Sovyet sonrası dönemde gündelik dildeki sosyal değişimlerle birlikte daha da yaygınlaşmıştır. Fiil, sadece olumsuz bir duruma düşmeyi değil, aynı zamanda bu duruma genellikle öznenin kendi hatası, beceriksizliği veya kötü şansı sonucunda girdiğini ima eder. Örneğin, bir kişi kendini zorlu bir duruma soktuğunda, başarısız olduğunda veya bir şeye çarptığında bu fiil kullanılabilir. Mokienko ve Nikitina'nın (2000) jargon sözlüğünde de benzer fiillerin, özellikle hapishane argosu (феня [fe-nya]) ve sokak jargonunda, hayatın zorlukları ve kaderin acımasızlığı karşısında duyulan çaresizliği vurgulama amacıyla sıkça kullanıldığı belirtilir. Levin'in (1986) müstehcen ifadeler üzerine yaptığı analizlerde, bu tür fiillerin sadece bir durumu tanımlamakla kalmayıp, aynı zamanda konuşmacının içsel travmasını veya durumdan duyduğu tiksintiyi de aktardığı görülür. Fiilin kaba doğası, onu resmi ortamlardan ziyade, yakın arkadaşlar arasında veya yoğun duygusal anlarda kullanılan bir ifade haline getirir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
- Zemskaya, E. A. (1996). Русский язык конца XX столетия (20. Yüzyılın Sonunda Rus Dili).