Уёбываться
(Uyobyvat'sya)- Aşırı yorulmak, bitkin düşmek, tükenmek: Fiziksel veya zihinsel olarak yoğun bir çaba sonucunda tamamen yorgun düşmek, takati kalmamak. Çok güçlü bir ifade olup, sıradan yorgunluğun ötesinde, tam bir bitkinlik ve çoğu zaman bıkkınlık halini belirtir.
1. Örnek Cümle:- Я так уебался сегодня на работе, что еле до дома дополз. [ya tak u-yo-bal-sya si-vod-nya na ra-bo-te, şto ye-le da do-ma da-polz]
- Bugün işte o kadar yoruldum ki, eve zor süründüm.
2. Örnek Cümle:- Мы уебались на тренировке, но это того стоило. [mı u-yo-ba-lis' na tre-ni-rov-ke, no e-ta ta-vo sto-i-la]
- Antrenmanda canımız çıktı (çok yorulduk), ama değdi.
3. Örnek Cümle:- Я уже уебался от всех этих проблем, хочется просто лечь и не двигаться. [ya u-je u-yo-bal-sya at fseh e-tih prab-lem, ho-çet-sya pros-ta leç i ni dvig-gat'-sya]
- Artık tüm bu sorunlardan bezdim/tükendim, sadece yatıp kıpırdamamak istiyorum.
- Kendini yorup bitirmek
- Tükenmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Уёбываться
Latin Transkripsiyonu: Uyobyvat'sya
Okunuşu ve Vurgu: [u-yo-bı-vat'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiil, Rusçanın en temel ve güçlü küfür köklerinden biri olan ебать [ye-bat'] fiilinden türemiştir. Bu kök, cinsel eylemin yanı sıra, geniş bir duygu ve eylem yelpazesini (şaşkınlık, öfke, hayal kırıklığı, yoğun çaba vb.) ifade etmek için kullanılır. Fiilin başına gelen у- [u-] ön eki, burada genellikle bir eylemin tamamlanmasını veya aşırı bir dereceye ulaşmasını ifade eder. Ardından gelen -ыва- [ı-va-] eki, fiili bitmemiş zaman (imperfective aspect) kipine sokarken, sondaki dönüşlü (reflexive) -ся [sya] eki ise eylemin özne üzerinde gerçekleştiğini veya öznenin bu eylemden etkilendiğini belirtir. Dolayısıyla, kelimenin harfiyen ve kaba bir çevirisi "kendini yorup bitirmek", "canı çıkana kadar yorulmak" şeklinde yapılabilir. Bu yapısıyla, Plutser-Sarno'nun bahsettiği müstehcen kelimelerin yapısal anatomisine uygun düşer.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Уёбываться [u-yo-bı-vat'-sya] fiili, Rus argosunda ve halk dilinde aşırı derecede yorulmak, fiziksel veya zihinsel olarak bitkin düşmek, tükenmek anlamında kullanılan son derece kaba ve müstehcen bir ifadedir. Bu fiilin kullanımı, yalnızca "yorulmak" anlamına gelen nötr bir fiil olan уставать [us-ta-vat'] fiiline kıyasla, çok daha yoğun bir hayal kırıklığı, öfke, bezginlik veya tam bir bitkinlik halini ifade eder. Konuşmacı, bu fiili kullanarak yaşadığı yorgunluğun sıradan bir yorgunluktan öte, neredeyse işkenceye varan bir derecede olduğunu vurgular.
Sosyodilbilimsel açıdan, bu türden ekspresif fiiller Rus dilinde duygusal yoğunluğu aktarmak için yaygın olarak kullanılır. Levin'in "Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine" adlı eserinde belirttiği gibi, fiilsiz kovma cümleleri ve pasif-agresif yapılar gibi, bu tür fiiller de konuşmacının iç dünyasındaki aşırı bir durumu aktarma aracıdır. Özellikle fiziksel olarak ağır işlerde çalışanlar, uzun ve stresli mesai saatleri geçirenler veya yoğun zihinsel çaba sarf edenler arasında sıkça duyulur. Kelimenin kaba doğası gereği, genellikle resmi olmayan ortamlarda, yakın arkadaş grupları içinde veya kişinin kendi kendine mırıldanması şeklinde kullanılır. 20. yüzyılın sonlarında ve Post-Sovyet döneminde dilsel değişimin bir parçası olarak (Zemskaya), bu tür kaba ifadelerin gündelik dildeki yeri ve kullanım sıklığı artmıştır. Sannikov'un "Dil Oyunlarının Aynasında Rus Dili" adlı çalışmasında ele aldığı gibi, bu tür ifadeler, bazen ciddi bir durumu mizahi veya alaycı bir dille ifade etme aracı olarak da işlev görebilir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Sannikov, V. Z. (1999). Русский язык в зеркале языковой игры (Dil Oyunlarının Aynasında Rus Dili).
- Zemskaya, E. A. (1996). Русский язык конца XX столетия (20. Yüzyılın Sonunda Rus Dili).