Уебленный
(Uyebleynıy)- Fiziksel veya ruhsal olarak ağır darbe almış, mahvedilmiş, perişan edilmiş: Bir kavgadan, olaydan veya travmadan sonra fiziksel ya da zihinsel olarak harap olmuş, bitkin düşmüş veya ağır bir yıkım yaşamış kişi.
1. Örnek Cümle:- Он после той драки совсем уебленный ходит, на себя не похож. [on posle toy draki savsem u-yeb-len-nıy hodit, na sibya ne pa-hoj]
- O kavga sonrası tamamen perişan geziyor, kendine hiç benzemiyor.
2. Örnek Cümle:- Я себя чувствую уебленным после всего, что произошло. [ya sibya çuv-stvuyu u-yeb-len-nım posle fsevo, şto pra-iz-a-şlo]
- Olan biten her şeyden sonra kendimi mahvolmuş hissediyorum.
- Aptallaşmış, aklı gitmiş, sersemlemiş: Akılsızca davranan, aptal durumuna düşmüş, ne yaptığını bilmeyen veya algıları kapalı kişi.
1. Örnek Cümle:- Что ты такой уебленный сидишь? Вставай, работай! [şto tı ta-koy u-yeb-len-nıy si-diş? vs-ta-vay, ra-bo-tay!]
- Niye öyle aptal aptal oturuyorsun? Kalk, çalış!
- (Nesneler için) Mahvedilmiş, bozulmuş, kullanılamaz hale gelmiş: Tamamen hasar görmüş, parçalanmış, işlevini yitirmiş veya onarımı mümkün olmayan bir nesne.
1. Örnek Cümle:- Машина после аварии совсем уебленная, ремонту не подлежит. [ma-şi-na pos-le a-va-rii sav-sem u-yeb-len-na-ya, ri-mon-tu ne pad-le-jit]
- Kaza sonrası araba tamamen hurdaya dönmüş, tamir edilemez.
- Sikilmiş olan kişi/şey
- Mahvedilmiş olan kişi/şey
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Уебленный
Latin Transkripsiyonu: Uyebleynıy
Okunuşu ve Vurgu: [u-yeb-len-nıy]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
«Уебленный» kelimesi, Rusçadaki en temel ve kaba küfür köklerinden biri olan «ебать» [yebat'] fiilinden türemiştir. Bu kökün Proto-Slavca «*jebati» fiiline dayandığı ve çeşitli Slav dillerinde benzer biçimlerde yer aldığı bilinmektedir (Vasmer, 1986). Fiile eklenen «у-» [u] ön eki, eylemin tamamlanmışlığını, kesinliğini, çoğunlukla zorlayıcı, şiddetli veya yıkıcı bir sonucu ifade eder. Dolayısıyla, «уебать» [u-yebat'] fiili 'sertçe vurmak', 'mahvetmek', 'ağır darbe indirmek' veya 'birini aldatmak, kandırmak' gibi aşırı kaba anlamlara gelir. «-енн-» [enn] eki edilgen geçmiş zaman ortacı (partisip) eki olup, «-ый» [ıy] ise sıfatlaştıran bir sondur. Bu yapısıyla «уебленный» kelimesi, 'ağır bir darbe almış olan', 'mahvedilmiş olan', 'perişan edilmiş olan' gibi bir durumu tanımlar.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Bu kelime, Rus küfür dilinin (Plutser-Sarno, 2005) ve özellikle sokak argosunun (Elistratov, 2000) en ağır ve yaygın ifadelerinden biridir. «Уебленный» [u-yeb-len-nıy] ifadesi, hem fiziksel hem de psikolojik olarak derin bir yıkım, çöküş veya mağlubiyet yaşamış bir kişiyi veya nesneyi tanımlamak için kullanılır. İfade, kişinin fiziksel olarak darbe alması, dövülmesi veya yaralanması sonucu ortaya çıkan perişan hali için kullanılabileceği gibi, birinin zihinsel olarak aptallaşmış, sersemlemiş veya aptalca davranan bir duruma düşmesi için de pragmatik olarak tercih edilir (Levin, 1986). Nesneler için kullanıldığında ise, tamamen bozulmuş, parçalanmış, kullanılamaz hale gelmiş veya hasar görmüş bir durumu belirtir.
Söz konusu kelime, Rus hapishane argosu yani «феня» [fe-nya] içinde de kendine sağlam bir yer bulmuştur. Çalkantılı Sovyet dönemi ve sonrasındaki toplumsal gerçekliklerde, özellikle suç dünyasında ve günlük hayatta yaşanan sertlikler, dilin bu tür keskin ve yıkıcı ifadelerle dolmasına yol açmıştır (Mokienko & Nikitina, 2000). İfadenin kullanımı genellikle öfke, hayal kırıklığı, küçümseme veya genel bir olumsuz durumu vurgulama amacı taşır. Asla kibar veya resmi ortamlarda yeri olmayan, yüksek derecede kaba bir ifadedir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language. (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).